Orman yangınlarının yol açtığı bazı elementler, nehirler ve yağışlar aracılığıyla denizlere ve okyanuslara taşınarak suda ya da suya yakın yaşamda büyük tahribatlara neden olabiliyor.
Su Ekosistemlerini Koruma Derneği Yönetim Kurulu Başkanı ve Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü’nden deniz biyoloğu Prof. Dr. Herdem Aslan, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Türkiye’de yaşanan orman yangınlarının daha çok karasal ekosistem üzerindeki etkilerine odaklanıldığını, fakat su ekosistemleri ve su çevresindeki yaşam üzerinde de önemli etkileri bulunduğunu belirtti.
Marmaris’te 2021 yılındaki yangının ardından 1,5 yıl sonra yaptığı dalışta, deniz tabanının yangınların bıraktığı tortuyla kaplı olduğunu gözlemlediğini aktaran Aslan, “Bu tortu, tüm canlıların ışığı ve oksijeni almasını engelleyerek boğulmalarına yol açıyor. Birçok canlının hayatını kaybettiğine tanık oldum. Özellikle yüzme yeteneği olmayan deniz mercanları, süngerler ve deniz çayırları gibi canlıların yanı sıra, balıkların besin kaynaklarını oluşturan küçük canlıların da toprağa gömülmesi söz konusu. Bu durum, ilerleyen yıllarda daha da belirgin hale gelecektir.” diye konuştu.
Aslan, deniz ekosistemine zarar veren bir başka unsurun ise yangınlardan sonra havaya savrulan kül kaynaklı demir elementi olduğunu vurguladı.
Kül kaynaklı demirin, atmosferik taşınım ya da nehirlerle deniz kıyılarında yoğunlaşabildiğini belirten Aslan, bu durumun denizdeki mikroorganizmaların fotosentez yapma yeteneklerini artıran bir madde olduğunu ifade etti. “Bu gübreyle fitoplankton sayısı aşırı artıyor. Fitoplanktonların artması, onları tüketen zooplankton sayısının da yükselmesine neden oluyor. Bu durum, balık larvalarının besin kaynağını oluşturabilir. Ancak uzun vadede bu kadar canlı kütle artışı, denizlerdeki oksijenin azalmasına yol açıyor. 2021’de Avustralya’daki büyük orman yangınlarından sonra okyanusa taşınan demir, denizlerde toplu canlı ölümlerine yol açmıştı.” dedi.
Prof. Dr. Aslan, orman yangınlarının su ekosistemine olan bir diğer etkisinin de iklim değişikliğini hızlandıran “karbon karası” olduğunu kaydetti.
Çanakkale’deki yangın sonrası tam yanmamış ağaçların simsiyah bir renge büründüğünü hatırlatan Aslan, “Yanan ağaçlarda karbon karası oluştu. Dünya genelinde orman yangınları nedeniyle yılda 40 milyon ila 250 milyon ton karbon karası ortaya çıkıyor. Bu maddeler, nehirler ve yağışlarla okyanuslara ya da denizlere ulaşarak canlıların üstünü kaplayacak ve ölümlerine neden olacaktır. Şu anda denizlerdeki sedimentin yaklaşık yüzde 6’sı bu maddelerden oluşuyor. Ancak eğer orman yangınları artmaya devam ederse, bu miktar korkunç bir şekilde yükselebilir.” ifadelerini kullandı.
Aslan ayrıca, yangınlardan sonra mercan resiflerinde yüzde 100 ölüm, deniz çayırlarında ise gerileme gözlemlendiğini aktardı.
Çanakkale Boğazı’na yakın alanlarda meydana gelen orman yangınlarının Boğaz ekosistemine etkileri hakkında da değerlendirmelerde bulunan Aslan, “Çanakkale Boğazı’nda çok hızlı bir akıntı var. Alt akıntı olan Akdeniz akıntısı Marmara Denizi’ne, üst akıntı ise Karadeniz akıntısı Ege Denizi’ne yöneliyor. Yangınlardan kaynaklanan karbon karası veya demir elementleri akıntı nedeniyle belki büyük bir oranda Boğaz’da tutunamayacak, fakat yine de etkisi olacaktır.” şeklinde konuştu. Aslan, Boğaz’da bu büyük felaketlerden önce yapılan çalışmalara atıfta bulunarak, “Deniz tabanında yaşayan canlıların biyolojik çeşitliliğini biliyoruz. Gelecek çalışmalarla karşılaştırmalar yapabiliriz. Deniz ekosistemleri oldukça karmaşık yapılara sahip olduğu için her durumun nedenini sadece yangınlara bağlamak kolay değil. Deney düzenekleri kurarak sonuçlara ulaşabiliriz.” diye ekledi.




