Gezegenlerin oluşum süreci, evrenle ilgili en temel sorulardan birini oluşturuyor.
Bilim insanları, Güneş Sistemimizde ve evrenin diğer bölgelerinde gözlemlenen fenomenlerle uyumlu bir teori geliştirmiş durumda.
Ancak Science dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, uzak bir gezegen sisteminin bu teoriyi sorgulattığını ortaya koyuyor.
Mevcut teori, gezegenlerin yeni yıldızları çevreleyen gaz ve toz disklerinden türediğini öne sürüyor.
Warwick Üniversitesi’nden Dr. Thomas Wilson, araştırma ekibinin lideri olarak, “Bu durumda gezegenlerin tozları toplayarak büyüdüğünü düşünüyoruz,” ifadesini kullanıyor.
Wilson, “Bu bileşenler bir araya gelerek çakıl taşlarını oluşturuyor. Ardından birbirleriyle çarpışarak gezegenimsi daha büyük cisimler, nihayetinde de gezegenler meydana geliyor,” şeklinde açıklama yapıyor.
Bu çarpışmalar, Dünya gibi kayalık gezegenlerin yanı sıra Jüpiter gibi gaz devlerinin çekirdeklerinin oluşumunu da sağlıyor.
Ancak sıcaklık ve belirli maddelerin varlığı gibi koşullar, yıldıza olan mesafeye bağlı olarak değişiklik gösteriyor. Bu da gezegenin dış bileşimini etkiliyor.
Wilson, “Gazlar ve buzlar, buz çizgisi olarak adlandırılan yerin ötesinde, çok daha soğuk olan dış bölgelerde görülebiliyor çünkü bu bileşenlerin oluşabilmesi için yeterince soğuk ortamlar gerekiyor,” diyor.
Avrupa Uzay Ajansı’na (ESA) göre, kalın atmosferler, yıldızın radyasyonu tarafından süpürülmeden gazdan oluşmuş gezegenler yaratabiliyor.
Jüpiter gibi gaz gezegenleri bu tür bölgelerde oluşma eğilimindedir.
Bir gezegen, yıldıza yaklaştıkça ısınır ve gazdan ziyade daha fazla toz biriktirir. Bu durum, Güneş Sistemimizdeki Merkür, Venüs, Dünya ve Mars gibi kayalık gezegenlerin oluşumuna zemin hazırlar.
Bu koşullardaki çeşitlilik ve bir sistemdeki tüm gezegenlerin kabaca aynı zamanda oluştuğu varsayımı, gezegenlerin yıldızların etrafında belirli bir sıralama ile yer alacağını öne sürüyor. Yani kayalık gezegenler yıldıza en yakın, gaz gezegenleri ise daha uzakta konumlanıyor.
Ancak yeni çalışmada ele alınan gezegen sistemi, bu teoriyi sorgulatan bir yapıya sahip.
Sıra dışı dizilim
LHS 1903, Güneş Sistemimizden yaklaşık 117 ışık yılı uzaklıkta yer alan küçük, kırmızı bir cüce (M-cüce) yıldızdır.
Bu yıldızın etrafında dönen dört gezegen bulunmaktadır. Wilson, uluslararası bir ekip ile birlikte yıldız sistemini incelediğinde, en içteki üç gezegenin teorik bir desene sahip olduğunu tespit etti. Yıldıza en yakın olanı kayalık, onu takip eden iki gezegen ise gaz halindeydi.
Ancak ESA’nın Cheops uydusunun gözlemleri sonucunda, dördüncü gezegenin ana yıldızdan en uzakta olmasına rağmen kayalık olduğu belirlendi.
Wilson, “Gaz halinde olmasını bekliyorduk… Neden kayalık? Bu büyük bir soru,” diyor.
Dr. Thomas Wilson, araştırma ekibinin gezegenlerin sıralaması için olası açıklamaları araştırdığını ifade ediyor.
İncelenen teoriler arasında, yıldızın radyasyonunun gazı uzaklaştırmış olabileceği ya da en dıştaki gezegenin atmosferini dağıtan bir cisim tarafından vurulmuş olabileceği bulunuyor.
Ancak yıldız, gazı dördüncü gezegenden uzaklaştırmadan ikinci ve üçüncü gezegenlerden de uzaklaştıramazdı. Modellemeler, gezegenin atmosferini dağıtacak kadar büyük bir çarpmanın, onu da yok edeceğini gösteriyordu.
İçten dışa gezegen oluşumu
Bilim insanları, bu teorileri değerlendirmenin ardından, “garip” bileşimin, gezegenlerin aynı anda değil de birbiri ardına oluşmasının sonucu olup olmadığını sorguladı.
Dr. Thomas Wilson, “Eğer bu dış gezegeni, kaynakların az olduğu, tükenmiş veya azalmış bir ortamda oluşturursanız, bu gezegenin özelliklerini kolayca üretebilirsiniz,” diyor.
Wilson’a göre, dış gezegen oluştuğu sırada yıldız sisteminin gazı tükenmiş olabilir:
“Bu nedenle, içten dışa bir oluşum mekanizmasının mümkün olduğu sonucuna vardık. Yani önce ana yıldıza en yakın gezegeni, sonra bir sonraki gezegeni, ardından bir sonraki gezegeni ve nihayetinde dış gezegeni oluşturursunuz.”
Gezegenlerin, yıldıza en yakın olandan en uzak olana doğru, azalan kaynaklarla sırayla oluştuğu fikrine “İçten Dışa Gezegen Oluşumu” denir. Bu teori, 10 yıldan uzun bir süre önce ortaya atılmıştır ve ESA’ya göre bunun gerçekleştiğine dair ikna edici kanıtlar bulunmaktadır.
‘Her şekil ve boyutta’
Dr. Thomas Wilson, bir sistemdeki tüm gezegenlerin yaklaşık aynı zamanda oluşmaya başladığı varsayımının gözden geçirilmesi gerektiğini düşünüyor.
Özellikle bu durum, evrenin diğer bölgelerinde de gözlemleniyorsa önem taşıyor.
Wilson’a göre böyle bir revizyon, Güneş Sistemimizi anlama konusunda önemli etkiler yaratabilir:
“Önce Merkür, sonra Venüs, sonra Dünya ve Mars mı oluştu? Bu, Güneş Sistemimizin oluşum zamanlaması hakkında bazı soruları gündeme getiriyor.”
Dr. Thomas Wilson, ayrıca Güneş Sistemimizde her şeyin normal olduğunu varsaymamamız gerektiğini vurguluyor:
“Süper Dünya ve Neptün altı gezegenler gibi, Güneş Sistemimizde bulunmayan birçok egzotik tür mevcut.”
“Tüm bu yabancı gezegen sistemlerinin her şekil ve boyutta olabileceğini düşünmeliyiz.”
“Güneş Sistemi’ne fazla odaklandığımız için, henüz düşünmediğimiz, daha yaşanabilir özelliklere sahip sistemler olabilir.”





