Anayasa Mahkemesi (AYM), boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eşin nafakayı “süresiz olarak” talep etmesine olanak tanıyan ibareyi iptal etti. Hukukçular, bu kararın nafaka hakkını tamamen ortadan kaldırmadığını belirterek, yeni düzenlemede nafakanın süresi ve miktarının tarafların bireysel, sosyal ve ekonomik koşulları göz önünde bulundurularak belirlenmesi gerektiğini ifade etti.
AYM’nin, Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesinin birinci fıkrasındaki “süresiz olarak” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğu yönündeki kararının gerekçesi 30 Eylül’de Resmi Gazete’de yayımlandı. İptal hükmü, yayımlanmasından 9 ay sonra yürürlüğe girecek.
İstanbul 2 Nolu Barosu Kadın Hakları Komisyonu Başkanı Serpil Balat, AA muhabirine verdiği demeçte, Türk Medeni Kanunu’nda tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakası olmak üzere üç farklı nafaka türü bulunduğunu aktardı.
Tedbir nafakasının dava tarihinden boşanma veya ayrılık hükmünün kesinleşmesine kadar sürdüğünü ifade eden Balat, kararın eşe verilen yoksulluk nafakasının “süresiz verilmesi” ile ilgili olduğunu, çocuk için verilen iştirak nafakasının kapsam dışında yer aldığını belirtti.
Balat, toplumda çocuk için ödenen nafakanın anneye verilen nafaka olarak algılandığını vurgulayarak, “AYM, çocuğa verilen iştirak nafakasıyla ilgili herhangi bir hüküm kurmadı. Ne yazık ki toplumumuzda çocuğa verilen nafaka da anneye verilmiş gibi algılandığı için Anayasa Mahkemesinin yoksulluk nafakası kararı çocukları da etkileyeceği düşünülmüştür. Yoksulluk nafakası sadece boşanmış eşleri ilgilendirir.” dedi.
Yeni sistemde sosyal devlet ile hakkaniyet arasında dengeli bir yapı kurulması gerektiğinin altını çizen Balat, nafakanın ekonomik bağımsızlığın yeniden kazanılmasına katkı sağlaması gerektiğini, devletin ise istihdam, meslek edindirme, sosyal yardım ve sosyal güvenlik politikalarıyla bu süreci desteklemesi gerektiğini ifade etti.
Nafaka süresi ve miktarında tek tip çözümler yerine objektif kriterlerin esas alınması gerektiğini vurgulayan Balat, “Nafakanın süresinin yalnızca evlilik süresine bağlanması hakkaniyetli sonuçlar doğurmaz. Evlilik süresi önemli bir kriter olarak kabul edilse de tek başına belirleyici olmamalıdır. Nafaka süresi belirlenirken evliliğin süresi, tarafların yaşı, sağlık durumu, eğitim seviyesi, mesleki yeterlilikleri, çalışma deneyimleri, çalışma hayatından uzak kaldıkları süre, yeniden istihdama katılabilme imkanları, tarafların mal varlığı ve gelir durumu, müşterek çocukların sayısı, yaşı ve bakım ihtiyaçları ile evlilik nedeniyle oluşan kariyer ve emeklilik kayıpları dikkate alınmalıdır.” şeklinde konuştu.
Bazı özel durumlarda süresiz nafakanın gerekli olabileceğini belirten Balat, yaşlılık, ağır veya kalıcı hastalık, engellilik, çalışma gücünün bulunmaması ve uzun yıllar çalışma hayatından uzak kalınması gibi durumların göz önünde bulundurulması gerektiğini ifade etti.
Nafaka alacağının etkin tahsili için yeni mekanizmalar geliştirilmesini isteyen Balat, gerektiğinde devlet güvencesi sağlayacak bir nafaka fonu oluşturulmasını ve sosyal destek politikalarının sistemle birlikte planlanmasını önerdi.
“Nafakanın ödenmemesi halinde hapsen tazyik uygulanması ciddi mağduriyetler oluşturmaktadır.”
Avukat Mehmet Alagöz, AYM kararının yoksulluk nafakası konusunda önemli bir değişikliğe işaret ettiğini belirtti. Yoksulluk nafakasının, ekonomik durumu boşanma sonrasında sarsılan eşe, cinsiyet ayrımı gözetmeksizin ödendiğini aktaran Alagöz, iştirak nafakasının çocukların bakım, eğitim, sağlık ve barınma giderlerine katılmak amacıyla verildiğini kaydetti.
Alagöz, yoksulluk nafakasının süresiz olmasının uygulamada bazı sorunlara yol açtığını savunarak, “Nafakanın süresiz olarak istenebilmesine ilişkin hüküm, uygulamada nafakanın süresiz belirlenmesine yol açmış ve nafaka yükümlüsünün kusurunun aranmaması tartışmalara neden olmuştur. Kısa süreli evliliklerde dahi kusuru olmayan kişilerin uzun süre nafaka ödeme yükümlülüğüyle karşılaşması, nafakanın ödenmemesi durumunda ise hapsen tazyik uygulanması ciddi mağduriyetler yaratmaktadır.” dedi.
Mevcut kanunda yeniden evlenme veya ölüm halinde nafakanın kendiliğinden sona erdiğini hatırlatan Alagöz, bazı durumlarda ise mahkeme kararıyla kaldırılabildiğini belirtti. İspat ve yargılama süreçlerinin uzun olmasının uygulamada sorun oluşturabileceğini dile getirdi.
AYM kararında farklı ülkelerdeki nafaka uygulamalarına da yer verildiğini belirten Alagöz, İsviçre, Almanya ve Fransa’da nafakanın tarafların ekonomik ve kişisel durumlarına göre belirlendiğini, İngiltere, Hollanda ve Belçika’da ise süre ve koşullara ilişkin farklı sınırlamalar bulunduğunu aktardı.
Yeni düzenlemenin her evlilik için farklı koşulları dikkate alması gerektiğini vurgulayan Alagöz, “Nafakanın tüm boşanmalarda baştan, süresiz olarak düzenlenmesi ibaresi oldukça problemliydi. Evet, aileyi özellikle kadınları korumak önemli. Ancak kadını koruyayım derken daha büyük problemler üretmemek gerekir. Çok kısa süreli bir evlilikte üstelik kusuru dahi yokken ömür boyu nafaka ödemeye mahkum edilmek adalete aykırı bir durumdur. Bu hem insani değil, hem de vicdanen rahatsız edicidir.” şeklinde konuştu.
Yeni düzenlemenin Türk toplumunun gelenek ve görenekleri ile yaşam koşullarına uygun olması gerektiğini ifade eden Alagöz, bu konuda Meclisin önemli bir görev üstlendiğini söyledi.
Kararla yoksulluk nafakası tamamen kalkmamış oldu.
Avukat Candan Ramazanoğulları, AYM kararının boşanma sonrasında ekonomik açıdan güçsüz kalan eşin nafaka talep etme hakkını ortadan kaldırmadığını belirtti.
Ramazanoğulları, kararın yoksulluk nafakasının tamamen kaldırıldığı veya mevcut nafakaların kendiliğinden sona ereceği şeklinde yorumlanmaması gerektiğini ifade ederek, AYM’nin nafaka hakkının varlığını değil, ödeme yükümlülüğünün belirsiz süreyle devam edebilmesine yönelik düzenlemeyi iptal ettiğini açıkladı.
Mevcut nafaka kararlarının geçerliliğini koruyacağını bildiren Ramazanoğulları, nafakanın azaltılması veya kaldırılmasının Türk Medeni Kanunu çerçevesinde mahkemeden talep edilebileceğini, nafaka yükümlülerinin ödemelerini tek taraflı olarak durduramayacaklarını vurguladı.
İptal kararının 30 Haziran 2027’de yürürlüğe gireceğini belirten Ramazanoğulları, bu süre zarfında mevcut düzenlemenin uygulanmaya devam edeceğini, kanun koyucunun ise nafakanın süresine ilişkin yeni bir düzenleme yapmasını beklediklerini kaydetti.
AYM’nin nafaka için 3, 5 veya 10 yıl gibi belirli bir süre öngörmediğini vurgulayan Ramazanoğulları, yeni düzenlemede evliliğin süresi, tarafların yaşı, sağlık durumu, ekonomik koşulları ve çalışma imkanları gibi ölçütlerin dikkate alınması gerektiğini söyledi.
Ramazanoğulları, “Kanaatimce burada esas olan, nafaka alacaklısını korumasız bırakmadan, nafaka yükümlüsüne de ölçüsüz bir mali sorumluluk yüklemeyen adil bir sistem oluşturmaktır. Özellikle uzun yıllar çalışmamış veya ekonomik bağımsızlığını kazanması mümkün olmayan kişilerin durumu ile buna karşılık kısa süreli bir evlili



