“Bu yarış kadınlar için çok zor. Bunu yapacak kadar güçlü değiller.” Bu sözler, dünyanın en zorlu ultra maratonlarından biri olan Barkley Maratonu’nun yarış direktörü Lazarus Lake’e ait. Şimdiye kadar yaklaşık 1000 kişinin katıldığı bu prestijli yarışı yalnızca 20 kişi tamamlayabildi. 2015 yılında yaptığı bu açıklama, bir İngiliz ultra maraton koşucusu tarafından dokuz yıl sonra çürütüldü. İskoçyalı Jasmin Paris, 60 saatlik bitiş süresinin sona ermesine yalnızca bir dakika 39 saniye kala, yaklaşık 160 kilometrelik zorlu parkuru başarıyla tamamlayarak tarihe geçti ve adını ultra maraton tarihine kazandırdı.
Artık yalnız değil. Geçtiğimiz yaz, Derbyshire’dan İskoçya’ya uzanan zorlu Montane Summer Spine Race yarışında, kadınlar ilk kez birincilik ve ikincilik elde etti. Rachel Entrekin, Mayıs ayında Arizona’daki Cocodona 250 yarışında yeni bir parkur rekoru kırarak bu yarışı kazanan ilk kadın oldu. Geçen ay ise Sophie Woods, Via Alpina yarışını tamamlayarak genel rekoru geliştirdi. Görünüşe göre, kadın koşucular artık sadece ultra dayanıklılık yarışlarına katılmakla kalmıyor, erkek rakipleriyle rekabet ediyor, rekorlar kırıyor ve bazı durumlarda yarışları kazanıyor. Tüm bunlar, bu tür zorluklara belki de daha uygun oldukları fikrini gündeme getiriyor.
Peki, bunun bilimsel bir dayanağı var mı? Kadınların dayanıklılık egzersizlerinde (altı saatten fazla süren her türlü egzersiz) fizyolojik veya psikolojik olarak avantajları bulunuyor mu? Varsa, gelecekte daha fazla rekorun kırılmasını bekleyebilir miyiz? Maraton gibi koşu mesafelerinde, erkekler ve kadınlar arasında ortalama %10-12’lik bir performans farkı mevcuttur. Erkekler genellikle daha güçlü ve daha büyük bir aerobik kapasiteye sahiptir. Ancak mesafe uzadıkça, bu fiziksel avantajlar azalmakta; aradaki fark daralmaktadır. RunRepeat’in Uluslararası Ultra Koşucular Birliği ile birlikte yürüttüğü bir araştırma, 160 kilometrelik yarışlarda “cinsiyetler arası hız farkı”nın %0,25’e düştüğünü ortaya koyuyor. 300 kilometreyi aşan mesafelerde ise kadınların daha hızlı olma potansiyeli var.
Peki, bunun sebepleri neler? Exeter Üniversitesi’nden dayanıklılık performansı uzmanı Profesör Andy Jones, kadınların uzun mesafelerde daha iyi performans göstermesinin üç olası fizyolojik açıklaması olduğunu belirtiyor. Yağ metabolizması – kadınların yağ depoları daha yüksektir ve bu yağı daha verimli bir şekilde yakarak istikrarlı bir enerji kaynağı sağlar. Kaslar – kadınların kas lifleri, oksijen açısından daha verimli ve “yavaş kasılan” lifler olarak bilinir. Bu lifler, dayanıklılık gerektiren aktiviteler için daha uygundur. Yorgunluğa dayanıklılık – kadınlar, uzun süreli dayanıklılık egzersizlerinde güçlerini daha iyi koruyabilirler. Ancak, 2019 yılında Eliud Kipchoge’nin iki saatin altında maraton koşma mücadelesinde önemli bir rol oynayan Jones, bu alandaki bilimin henüz “geride” olduğunu vurguluyor. “Daha kısa mesafeler için somut kanıtlar yok çünkü bu mesafeler uzun zamandır detaylı bir şekilde inceleniyor.” Bu görüşü, İngiltere Spor Enstitüsü’nde kadın sporcuların sağlığı ve performansı alanında eş başkan olan Dr. Richard Burden de destekliyor ve daha fazla bilgi toplanmadan kesin sonuçlara varmanın zor olduğunu belirtiyor.
Ancak, fizyoloji tek başına yeterli değil. Günler süren yarışlar, uyku yoksunluğu, zorlu arazi ve koşullar gibi ultra dayanıklılık gerçekleri, bitiş çizgisine ulaşmanın fiziksel olduğu kadar zihinsel bir mücadele olduğunu gösteriyor. Sophie Woods, kadınların bu noktada avantajlı olduğunu ifade ediyor. “Önemli olan başlangıçta en hızlı olmak değil,” diyor. “Önemli olan hazırlık, zihinsel güç ve işler ters gittiğinde bile azimle devam edebilmek.” Yeni Zelandalı koşucu, Via Alpina yarışında rekor kırarken karşılaştığı beklenmedik durumları da anlatarak, bu zorlukları aşmanın önemine dikkat çekiyor.
Bu görüşe, geçen ay Alpler’deki prestijli Ultra-Trail Mont Blanc CCC yarışını iki kez kazanan Yngvild Kaspersen de katılıyor. Zaferini, antrenmanlarında uyguladığı “zihinsel oyun” stratejisine bağlıyor. Profesyonel koşuculuk hayatını pratisyen hekimlik mesleğiyle dengeleyen Norveçli, kadın ultra maraton koşucularının bu kadar güçlü olmasının nedeninin topluluk içindeki dayanışma olduğuna inanıyor. “Biz rakipiz ama aynı zamanda birbirimizi motive ediyoruz, ilham veriyoruz ve daha iyi olmak için birbirimizi zorluyoruz.” Bu yılki UTMB’de podyumda ne kadar yakın olduklarını görmek, bu dayanışmanın bir göstergesi.
Kadınların neden daha dirençli olabileceği hakkında kesin bir açıklama yapmak zor; ancak sporcu beslenmesi ve hormonal sağlık konusunda uzmanlaşmış spor diyetisyeni Renee McGregor, cevabın kadın vücudunun kendi yapısında yattığını düşünüyor. “Kadınlar ergenliğe adım attıkları andan itibaren dalgalanan bir hormonal sistemle karşı karşıya kalıyorlar,” diyor. “Bunun için kendimize asla hak ettiğimiz değeri vermiyoruz, bunu kadın olmanın kabul edilmiş bir parçası olarak görüyoruz.” Kendisi de bir ultra maraton koşucusu olan McGregor, kadın koşucuların uzun mesafe yarışlarında erkeklere göre daha disiplinli ve dengeli tempo stratejileri sergilediklerini belirtiyor.
Ancak, kadınların bu alandaki potansiyel avantajlarını tartışmanın en büyük nedenlerinden biri, katılım sayılarının düşük olması. Ultra maraton başlangıç çizgilerinde kadınların oranı yaklaşık %20. İngiliz ultra maraton koşucusu Sophie Power tarafından cinsiyet eşitsizliklerini gidermek için kurulan SheRACES ağı, bu durumun nedenlerini kadınların yeteneklerine dair toplumsal algılardan, antrenman için gereken zamana veya etkinliklerde doğru desteğe erişime kadar geniş bir yelpazeye yayılmaktadır.
Yavaş da olsa, durum değişiyor. Bu yılın başlarında, Yeni Zelanda’da düzenlenen bir patika koşusu, UTMB Dünya Serisi etkinlikleri arasında cinsiyet dağılımında %50 oranına ulaşan ilk etkinlik oldu. Önde gelen bir İngiliz yarış organizatörü de etkinliklerinde cinsiyet eşitliğini hedefleyen yeni bir girişim başlattı. Dr. Burden, toplumun insan performansının sınırlarını farklı bir şekilde ele almaya başladığını ifade ediyor. “Tarihsel olarak, çoğu zaman sınırlar erkek modellerinden belirleniyordu. Şimdi bunu erkek ve kadın performansının sınırları olarak ayırmaya başlıyoruz.” Katılım açısından görünürlük de büyük önem taşıyor. Kaspersen, Rachel Entrekin’in Cocodona 250’deki tarihi zaferini, elit sporcular arasında “denemeye cesaret etmeleri” için bir “ilham kaynağı” olarak nitelendiriyor. Amatör seviyede ise Emily Fairs gibi isimler, daha fazla kadını yarış başlangıç çizgilerine çekme misyonunu üstleniyor. Fairs, kadınların dayanıklılık antrenmanına katılmaları için cesaretlendirici içerikler paylaştığını ve bu başarıların sadece bir başlangıç olduğunu düşünüyor. “Oran bu kadar düşükken, kadınların neler yapabileceği konusunda hiçbir fikrimiz yok.” diyor. “Daha fazla kadının hızlandığını, spora girdiğini, kendilerini zorladığını ve rekorlar kırdığını görmeye başlıyoruz. 10-15 yıl sonra nerede olacağımızı kim bilebilir?”




