1. Haberler
  2. TEKNOLOJİ
  3. İstanbul’un Geçmişi Yapay Zeka ile Yeniden Canlanıyor

İstanbul’un Geçmişi Yapay Zeka ile Yeniden Canlanıyor

featured
service
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Marmara Üniversitesi Nüfus ve Sosyal Araştırmalar Enstitüsü tarafından hayata geçirilen “İstanbul Time Machine” projesi, Osmanlı dönemine ait gazete haberleri, tarihi haritalar ve arşiv belgelerini yapay zeka teknolojileri yardımıyla bir araya getiriyor. Bu proje ile İstanbul‘un geçmişteki sokakları ve günlük yaşamı, üç boyutlu dijital ortamda yeniden canlandırılıyor.

Beşeri Bilimler Veri Laboratuvarı (Humanities DataLab) çerçevesinde gerçekleştirilen bu projede, 1880-1940 yılları arasındaki yaklaşık 60 yıllık süreçte İstanbul‘un kentsel yapısı ve sosyal hayatı inceleniyor.

Tarihçiler, yapay zeka uzmanları ve veri bilimcilerinin ortaklaşa çalıştığı bu projede, İkdam, Sabah, Tanin ve Tercüman-ı Hakikat gibi dönemin gazetelerinde yer alan yangın, kaza, hırsızlık, ticaret ve gündelik yaşamla ilgili haberler yapay zeka destekli teknolojilerle dijital verilere dönüştürülüyor.

Elde edilen veriler, tarihi haritalar ve arşiv belgeleri ile birleştirilerek olayların gerçekleştiği sokak ve yapılar, üç boyutlu kent modeli üzerinde konumlandırılıyor. Bu görselleştirme, döneme ait görsel ve yazılı arşiv kaynaklarına ve akademik literatüre dayanmaktadır.

Projeye Eminönü’nde başlanarak, kullanıcıların Osmanlı İstanbulu’nun sokaklarında sanal ortamda dolaşırken geçmişte o mekanlarda yaşanan olaylara, yapıların kullanım amaçlarına ve gündelik hayata dair bilgilere erişmesi hedefleniyor.

Marmara Üniversitesi Nüfus ve Sosyal Araştırmalar Enstitüsü Öğretim Üyesi Dr. Fatma Aladağ, AA muhabirine verdiği demeçte, İstanbul‘un şehir tarihi üzerine yürüttükleri araştırmalarda, kentin büyük tarihi dönüşümlerine dair birçok bilgi bulunmasına rağmen, sokak ölçeğinde gündelik yaşama dair soruların yanıtlanmasının zorlaştığını ifade etti.

Aladağ, İstanbul Time Machine projesinin bu sorulara yanıt bulma arayışından doğduğunu belirterek, “Mesela 1900’lerin başında Eminönü’nde bir sokağa girseydik karşımıza ne çıkardı? Nerede kahve içiliyor, nerede yemek yeniyor ya da bir evin veya dükkanın kirası ne kadardı? Hangi mahallelerde, sokaklarda daha sık kazalar veya hırsızlık olayları yaşanıyordu? Bunlar aslında bir şehrin gündelik hayatını oluşturan sorular.” dedi.

Bu soruların yanıtlarını bulabilecekleri en zengin kaynakların dönemin gazeteleri olduğunu vurgulayan Aladağ, “Gazeteleri, içerisinde yazan bilgileri, bir bakıma günlük şehir akışı gibi düşünebiliriz. Bu bilgi yüz binlerce gazete sayfasının içinde dağınık durumda. Biz, İstanbul Time Machine projesinde yapay zeka ve dijital tarih yöntemleriyle bu bilgiyi ortaya çıkarıp, dönemin İstanbulu’nu üç boyutlu yeniden modelleyerek şehirle buluşturuyoruz.” şeklinde konuştu.

İstanbul Time Machine projesinin benzer çalışmalardan ayıran en önemli özellik, yalnızca İstanbul’un geçmişteki görünümünü yeniden oluşturmakla kalmaması. Aladağ, kullanıcıların üç boyutlu eski İstanbul sokaklarında dolaşmanın yanı sıra, bir yapıya veya sokağa yaklaştıklarında o mekanla ilişkili tarihsel bilgilere de erişebileceklerini belirtti. Örneğin, bir sokaktaki su sorunu, bir dükkanın açılışı veya hırsızlık gibi olaylar hakkında bilgi sahibi olabilecekler.

Aladağ, akademik literatür ve arşivlerden faydalanarak bir araştırma ortamı oluşturduklarını aktararak, “Üç boyutlu şehir tarihi çalışmalarında çoğu zaman temel soru ‘Bu şehir geçmişte nasıl görünüyordu?’ oluyor. Biz bunun yanına, ‘Peki bu şehirde ne oluyordu?’ sorusunu da ekliyoruz.” dedi.

Kullanıcıların üç boyutlu olarak modellenen İstanbul sokaklarında dolaşırken, bir yapıya veya sokağa yaklaştıklarında o mekanla ilişkili tarihsel bilgilere ulaşabileceklerini ifade eden Aladağ, bu bilgilerin su sorunlarından dükkan açılışlarına kadar geniş bir yelpazeyi kapsadığını dile getirdi.

Projenin metinsel analizinde 1880-1940 yıllarını hedef aldıklarını belirten Aladağ, “Üç boyutlu modellemede ise şimdilik daha dar bir tarihsel kesite, 1900’lerin başına odaklanıyoruz.” dedi. Modellemeye Eminönü’nden başladıklarını ve buranın dönemin ticaret ve gündelik hayat açısından en hareketli bölgelerinden biri olduğunu vurguladı.

Osmanlı Türkçesiyle basılmış matbu metinlerde yüzde 93 doğruluk oranına ulaştıklarını kaydeden Aladağ, projenin farklı aşamalarında yapay zeka kullandıklarını anlattı. İlk olarak yüz binlerce sayfalık metnin otomatik transkripsiyonuna odaklandıklarını ifade etti.

Aladağ, “Bunun için ilk olarak kendi eğittiğimiz bir yapay zeka destekli metin tanıma teknolojisiyle bu sayfaların otomatik transkripsiyonunu yapabiliyoruz. Osmanlı Türkçesi matbu metinlerde yüzde 93 doğruluk oranına ulaştık.” şeklinde konuştu.

Transkripsiyon işleminin ardından güncel yapay zeka yöntemleriyle gazetelerde geçen yer, kişi, mekan ve olayları tespit etmeye çalıştıklarını aktaran Aladağ, “Son olarak da üç boyutlu şehir modeliyle bunları birleştiriyoruz.” dedi.

Çalışmalar sırasında dönemin gazetelerinde gündelik hayatın küçük ayrıntılarına dair ilginç örnekler bulduklarını da belirten Aladağ, “Örneğin 1919’da yayınlanan bir ilanda Londralı bir İngilizce öğretmeni, Yüksek Kaldırım’da ders verdiğini duyurmuş ve öğrencilerine 30 ders sonunda İngilizce konuşma garantisi vermiş.” dedi.

Aladağ, İstanbul Time Machine ile bu tür kayıtları ait oldukları sokak ve yapılarla yeniden buluşturmayı amaçladıklarını ifade etti.

Proje ile şehrin hafızasını dijital ortamda yeniden ilişkilendirerek korumayı hedeflediklerini belirten Aladağ, ayrıca ortaya çıkan altyapının kültürel miras kurumları için de kullanılabilir olmasının önemine değindi.

Aladağ, “Bu kapsamda tarih deneyim odaları tasarlayarak sanal gerçeklik ve oyunlaştırılmış deneyim teknolojileriyle Osmanlı İstanbulu’nun tarihsel mirasını eğitimde kullanılmasına yönelik çalışmalara başladık.” dedi.

Projenin hala altyapı geliştirme aşamasında olduğunu aktaran Aladağ, tarihi gazeteleri yapay zeka ile işleme sürecinin devam ettiğini ve üç boyutlu kent modelinin geliştirilmesinin sürdüğünü belirtti.

Kaynak: AA

İstanbul’un Geçmişi Yapay Zeka ile Yeniden Canlanıyor
Yorum Yap

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

Kral Galatasaray Haber ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!