Çocukluğumda birçok güzel arkadaşlık kurdum, ancak bir grup arkadaşım gerçekten kalıcı bir iz bıraktı. Capin, Mia ve Hannah, çocukluk yıllarımın en yakın arkadaşlarıydı ve birlikte geçirdiğimiz sayısız mutlu anıyı hatırlıyorum. Sıcak yaz günlerinde saatlerce papatya zincirleri yapar, tuhaf şekilli bulutları gözlemler ve amuda kalkma ile takla atma egzersizleri yapardık. Biz dörtlü olarak ayrılmazdık, ancak geleneksel anlamda bir grup değildik. Capin, Mia ve Hannah tamamen hayal ürünüydü. Onları yalnızlık sebebiyle, utangaçlık nedeniyle ya da gerçek hayatta arkadaşım olmadığı için yaratmamıştım. Aslında, bu hayali arkadaşların nereden geldiklerine veya neden meydana çıktıklarına dair hâlâ bir fikrim yok. Arkadaşlarımın kökeni ne olursa olsun, hayali arkadaşlar üzerine yapılan araştırmaların beni oldukça şanslı gösterdiği kesin.
Dostane süt kutusu
Oregon Eyalet Üniversitesi’nden psikologlar Naomi Aguiar ve Marjorie Taylor, çocukların yedi yaşına geldiklerinde üçte ikisinin hayali bir arkadaşa sahip olduğunu belirtiyor. Bu, çocukların yarattığı ve düzenli olarak etkileşimde bulundukları ya da hakkında konuştukları bir karakterdir. Aguiar, “Bu çocukların diğer çocuklardan daha az arkadaşı yok; hayali arkadaşı olmayan çocuklarla aynı sayıda karşılıklı arkadaşlığa sahipler. Veriler, neredeyse her açıdan diğer çocuklarla aynı olduklarını gösteriyor” diyor. “Birçok çocuk hayali arkadaşlar yaratır çünkü bu eğlencelidir ve sosyal etkileşimlerden hoşlanırlar.” Ancak araştırmalar, bu hayali varlıkların arkadaşlık sağlamanın ötesinde çok daha fazla fayda sunabileceğini ortaya koyuyor. Hayali arkadaşları olan çocuklar, yaratıcı hikaye anlatımında daha başarılı olabilir, daha az utangaç olabilir ve hayal gücüne daha fazla ilgi duyarlar. Ayrıca dikkatlerini daha iyi toplayabilir, ekran kullanımlarını azaltabilir ve hayali arkadaşları olmayan çocuklara göre daha canlı zihinsel imgeler geliştirebilirler.
Aguiar’a göre, her hayali arkadaş, yaratan çocuğa özgü olarak tasarlanır ve çocukluk dönemindeki sürekli değişen istek ve ihtiyaçlara göre uyarlanır. Aguiar’ın en sevdiği örneklerden biri, görünmez bir süt kutusuyla arkadaş olan bir kızdır. Aguiar, “Süt kutusu ona insan olmamanın nasıl bir şey olduğunu öğretti, o da süt kutusuna insan olmanın nasıl bir şey olduğunu öğretti” diyor. Kendi hayali arkadaşlarım, yaklaşık üç yaşımdayken ortaya çıktı. Hannah ve Mia, bir bale filmindeki iki kızdan esinlenerek yaratıldılar. Hiç yürümediler; sadece zıpladılar, sıçradılar ve sürekli bir bale sekansı içinde döngü halindeydiler. Ayrıca birbirine benzeyen yumuşak pembe mayolar, tütüler ve bale ayakkabıları giyiyorlardı. Ancak Capin’in nereden geldiğini hiç bilemiyorum. Üçümüzden büyük olan Capin, ardında bıraktığı gri bulut gibi bir havaya sahipti. Genellikle geride durur, gerektiğinde düşünceli tavsiyelerde bulunurdu.
Diğer zihinler hakkında bilgi edinmek
Leeds Üniversitesi’nden gelişim psikolojisi ve psikopatoloji doçenti Paige Davis, “Hayali bir arkadaşın en önemli yanı, zihnin yaratılması ve o zihinle etkileşim kurmaktır” diyor. Bazı hayali arkadaşlar, gerçek hayattaki kişilere veya kişiselleştirilmiş nesnelere dayanırken, bazıları bir hayvan ya da fantastik bir varlık şeklinde somutlaşmaktadır.
İspanya’daki Valencia Üniversitesi’nden Marta Giménez-Dasí ve ekibi, hayali arkadaşları olan dört ila altı yaş arası çocukların, hayali arkadaşı olmayan çocuklara göre “zihin kuramı” ve duygusal anlama değerlendirmelerinde daha yüksek puan aldıklarını buldular. Bu durum, insanların kendilerinden farklı inançlara, arzulara ve niyetlere sahip olduğunu anlama yeteneğini gösteriyor. Bu duygusal anlayışın, hayali arkadaş edinmenin bir sonucu olup olmadığı ya da tam tersi, başkalarının zihinlerine ilgi duyan çocukların daha çok hayali arkadaş edinme ihtimalinin yüksek olduğu konusunda net bir bilgi yok.
Dostluğu uygulamak
Davis ve ekibi, hayali arkadaşların sağladığı faydaların nörotipik çocukların ötesine uzanıp uzanmadığını araştırdılar. Davis, otizmli çocukların başarılı arkadaşlıklar kurup sürdürebildiğini ancak iletişim, sosyal anlayış ve duygusal kavrayış yaklaşımlarının genellikle nörotipik akranlarından farklı olduğunu belirtiyor. Bu da ilişkilerini etkileyebiliyor. Davis, genellikle hayali oyunlar oynamak yerine çizim gibi etkinliklerle meşgul olduklarından hayal gücüne dayalı oyunları farklı bir şekilde oynayabileceklerini ifade ediyor. Ancak Davis, 124 otizmli çocuğun ebeveynleriyle yapılan görüşmelerde, katılımcıların %49’unun çocuklarının 1 ila 11 yaşları arasında hayali bir arkadaş edindiğini bildirdiğini tespit etti. Uzmanlar, bu arkadaşlıkların, otizmli çocukların zorlandıkları sosyal etkileşimleri uygulama fırsatı sağladığını belirtiyor.
ABD’deki Wellesley Koleji’nden psikoloji profesörü Tracy Gleason, “Hayali bir arkadaş yaratmak, keşif için risksiz bir ortam sağlayabilir” diyor. Davis, “Hayali bir arkadaş yaratan otizmli çocukların ebeveynleri, çocuklarının hayali arkadaş edinmeyen çocukların ebeveynlerine göre daha iyi zihin kuramına sahip olduklarını ve çocuklarıyla vakit geçirmeye veya yeni arkadaşlar edinmeye daha fazla ilgi duyduklarını bildirdiler” diyor. Hayali arkadaşlıklar, çocukların sosyal becerilerini geliştirmelerine, zorlu konuşmaların üstesinden gelmeyi öğrenmelerine ve ortak bir sorun çözme zeminine ulaşmalarına yardımcı olabilir. Çocuk, hayali arkadaşı aracılığıyla bağırabilir, özür dileyebilir ve ardından ortak bir çözüme ulaşabilir. Aguiar, “Bu, gelişimsel açıdan uygun çünkü problem çözme sürecini çocuk yönlendiriyor” diyor.
Ömür boyu bir dostluk mu?
Gleason, “Birçok insan hayali arkadaşlıkları erken çocukluk dönemiyle ilişkilendirir ve bunun gelişimin bir parçası olmadığını düşünür” diyor. “Ancak bu durum ergenlik ve yetişkinlik döneminde de yaşanıyor.” Henüz hakem değerlendirmesinden geçmekte olan yakın tarihli bir çalışmada, birçok yetişkinin hayali arkadaşının olduğu tespit edildi. Hayali arkadaşı olduğunu belirten 56 katılımcının %68’i, hayali arkadaşlarını 20 yaşından önce oluşturmuştu. Katılımcıların yaklaşık %30’u ise hayali arkadaşlarını yetişkinlik döneminde yarattıklarını ifade etti.
Gleason’a göre, yetişkinler çeşitli nedenlerle hayali arkadaşlıklar kuruyor. Bunlar arasında arkadaşlık, sosyal destek, entelektüel uyarım, motivasyon, duygusal yakınlık, tavsiye, ahlaki problem çözme ve günlük stresleri hafifletme amacıyla eğlencenin yanı sıra daha fazla toplumsal işlev görme isteği de yer alıyor. Gleason, “Bu, toplumda işlev görme, bir grubun parçası olma ve iş yerinde başarılı olma ile ilgili” diyor ve bu durumun yetişkinlerin işle ilgili senaryoları uygulamalarına yardımcı olabileceğini öne sürüyor. Ayrıca, bireylerin büyümesine ve gelişmesine katkı sağlarken, olmak istedikleri kişi olma ve o hayatı yaşama fırsatı sunduğunu belirtiyor. Bazı hayali arkadaşlar çocukluğun sonunda kaybolurken, bazıları hayatın her aşamasında destek sunmaya devam ediyor. Capin, Mia ve Hannah harika arkadaşlar oldular ve belki de o dönemde henüz cevaba ihtiyaç duyduğum gelişimsel sorularımı anlamama yardımcı oldular. Ancak dokuz yaşıma yaklaşırken, ergenliğe adım atarken, Capin, Mia ve Hannah ortadan kayboldular ve beni yalnız bıraktılar. Şimdi bahçede, bulutların etrafımızda dans ettiğini hayal ettiğimde, göğsümde




