1. Haberler
  2. TEKNOLOJİ
  3. Hayaletler: Bilim ve Psikolojideki Gizemler

Hayaletler: Bilim ve Psikolojideki Gizemler

featured
service
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Eski Mezopotamya’dan günümüze kadar, hayaletlerle ilgili hikayelerin anlatımı, insanlık tarihinin derinliklerine inmektedir. Charles Dickens’ın “Bir Noel Şarkısı” gibi eserler, bu tutkunun edebi ifadesini gözler önüne seriyor. Peki, hayaletlere olan ilgimiz neden hala bu denli canlı? ABD’deki Batı Georgia Üniversitesi’nde psikolog Profesör Christine Simmonds-Moore, insanların paranormal deneyimlere olan inançlarının, yaşadıkları olaylarla sıkı bir bağ içerdiğini belirtiyor. Paranormal terimi, şu anda bilim tarafından açıklanamayan olguları ifade etmek için kullanılmakta. “Bu deneyimler öznel olarak gerçektir ve bireyler üzerinde derin bir etki bırakabilir,” diyor Simmonds-Moore. Ancak, bu durumun doğaüstü bir kaynağı olduğu anlamına gelmiyor.

Simmonds-Moore, insanların paranormal deneyimler yaşadıklarında beyinlerinde birçok değişiklik olabileceğini ifade ediyor. Bu deneyimler, uyku ve uyanıklık arasındaki geçiş süreci olan hipnagogik durumla bağlantılı olabilir. “Çoğu zaman, bu tür deneyimler insanların bilinç durumlarının az da olsa değiştiği dönemlerde meydana gelir,” diyor. Bu süreçte, içsel hayal gücü ve dışsal algılar birbirine karışarak, iki durum arasında ayrım yapmayı zorlaştırabilir. Uyku felci, yani karabasan, bu dönemde yaşanabilecek bir diğer olgu. 2011 yılında yapılan bir araştırmaya göre, nüfusun %7,6’sı bu durumu hayatlarının bir döneminde deneyimlemiş. Londra Goldsmiths Üniversitesi’nden Profesör Chris French, uyku felcinin “vücudunuz uyanıkken beyninizin uyanmadığı” anlarda yaşandığını belirtiyor.

Uyku felci sırasında, bireyler yoğun ve gerçekçi halüsinasyonlar yaşayabilir. “Bu oldukça korkutucu olabilir,” diyor French. “Ancak, bu bir halüsinasyondur ve gerçek değildir.” Uzmanlar, pareidoli adı verilen bir fenomenin, insanların rastgele nesnelerde tanıdık şekiller veya sesler görme eğilimlerinin, paranormal deneyimler yaşadıklarını düşünmelerine yol açabileceğini ifade ediyor. Kanada’nın Edmonton kentindeki MacEwan Üniversitesi’nden Profesör Rodney Schmaltz, “Görsel sistemimizin çalışma şekli nedeniyle, göz ucuyla gördüğümüz bir şeyin aslında yüz olmayan bir nesne olduğunu yüz gibi algılamamız oldukça kolaydır,” diyor. Simmonds-Moore, stres altında bu tür kalıpları tespit etme olasılığının daha da arttığını vurguluyor.

Bazı psikologlar, yalnız kaldığımızda yanımızda bir varlık hissi yaşayabileceğimizi, bunun da dissosiyasyon adı verilen bir durumdan kaynaklanabileceğini düşünüyor. Simmonds-Moore, dissosiyasyonun, benliğin farklı yönlerinin ayrı ayrı deneyimlenmesiyle ortaya çıktığını belirtiyor. Örneğin, bir kaza geçirdiğinizde aşırı stres altında hissettiğinizde bu durum yaşanabilir. Bununla birlikte, günlük yaşamda tanıdık bir görevi otomatik pilota geçerek yerine getirirken de dissosiyasyon meydana gelebilir. Yanında başka bir varlık hissedildiğinde, kişi kendisinin bir yönünü “başka bir varlık olarak” deneyimleyebilir. Ayrıca, bu tür durumların stres veya uyku yoksunluğu dönemlerinde daha olası olduğunu da ekliyor.

Bazı araştırmalar, paranormal deneyim raporları ile transliminalite adı verilen bir psikolojik özellik arasında bağlantılar bulmuştur. Simmonds-Moore, bu özelliğin en iyi bir anketle değerlendirilebileceğini ve yüksek puan alan kişilerin “hayal gücü ve fantezi konusunda yetenekli, son derece yaratıcı bireyler” olma eğiliminde olduklarını belirtiyor. Bu kişilerin “sanat veya müzikten derinden etkilenme” olasılıkları daha yüksek ve “rüyalarını hatırlayıp onlardan anlam çıkarma” eğiliminde oldukları ön görülüyor. Ayrıca, bu kişilerin yanlarında görünmez bir varlığın olduğunu hissetme olasılıkları da artmakta. Sinesteziye sahip olabilecekleri de ifade ediliyor; bu durumda, bir duyunun uyarılması, başka bir duyunun da uyarılmasına neden olabiliyor. Örneğin, pembe rengin görünmesi, kişinin bilinçaltında pembenin gül rengi olduğu çağrışımını yapmasına yol açarak, gül kokusunu alıyormuş gibi hissetmesine neden olabilir. Simmonds-Moore, bu tür duyusal deneyimlerin bazı paranormal olayları açıklayabileceğini öne sürüyor.

Elbette, psikolojik olaylar tek açıklama değil. Profesör Chris French, bazı yerlerin doğası gereği diğerlerinden daha ürkütücü olduğunu belirtiyor. “Yüksek ışıklı bir alandan düşük ışıklı bir alana geçmek… Yüksek tavanlı yerler… İnsanlar bu alanlara girdiklerinde biraz daha endişeli ve huzursuz hissedebilirler,” diyor. Bunun yanında, çevresel faktörler de durumu karmaşıklaştırıyor. Örneğin, infrasesin adı verilen, frekansı 20 hertz’ten düşük seslerin varlığı, makineler, trafik ve eski binalarda su tesisatı ve ısıtma sistemleri gibi kaynaklardan ortaya çıkabiliyor. Schmaltz, infrasesin bilinçli olarak duyulmadığını, ancak bunun üzerimizde hiçbir etkisi olmadığı anlamına gelmediğini ifade ediyor. Yaptığı bir çalışmada, infrasesin varlığının katılımcıların tükürüğündeki kortizol seviyesinde hafif bir artışa neden olduğunu ve kendilerini daha sinirli hissettiklerini bulmuş.

İnfrases ile paranormal deneyimler arasındaki ilişki tartışmalı. French’in kendi çalışması da bu ilişkiye dair kesin bir kanıt bulamamış. Schmaltz, yalnızca infrasesin varlığının paranormal bir deneyimi tetiklemek için yeterli olmadığını kabul ediyor; ancak, psikolojik fenomenlerin kaygı ile sıklıkla kötüleştiği göz önüne alındığında, bunun “yapbozun küçük bir parçası” olabileceğini belirtiyor. Kaygı duymak ile bir şey hissettiğinizi düşünmek ayrı şeylerdir. Peki bu hisleri doğaüstüne bağlamamıza neden olan nedir? Gerçek mi yoksa hayatta kalma mücadelesi mi? Bazı araştırmacılar, cevabın evrimsel süreçlerimizde yattığını öne sürüyor. Halkbilimci Deborah Hyde, “Biz hayatta kalmak için yaratıldık, gerçeği ortaya çıkarmak için değil,” diyor. İnsanların doğaüstüne neden inandığını incelerken, bilişsel sistemlerimizin ve duyusal sistemlerimizin büyük bir kısmının, bir durumun mutlak gerçeğine ulaşmaktan ziyade hayatta kalmamıza odaklandığını belirtiyor.

Geçmişte, en kötü senaryoyu düşünmek, evrimsel bir avantaj sağlamış olabilir. Bir gölgeyi yırtıcı hayvan ya da açıklanamayan bir sesi potansiyel bir tehdit olarak yorumlamak gibi. Hyde, bununla bağlantılı olarak insanlarda bilişsel bir önyargının da bulunduğunu söylüyor. Bu da, tuhaf bir şey deneyimlediğimizde, French’e göre, “bunun bize yönelik belirli niyetlerle hareket eden bilinç sahibi bir kişi ya da bir şey tarafından gerçekleştirildiğini varsayma eğiliminde olduğumuz” anlamına geliyor. Buradan hareketle, dışarıda bu tür tehditlerin var olabileceği ve bunların bazen çeşitli türlerde görünmez varlıklar olabileceği fikri ortaya çıkıyor.

Doğrulama yanlılığı ise, insanların olağandışı deneyimleri doğaüstü nedenlere bağlamalarının bir diğer nedenini açıklamaya yardımcı olabilir. Hyde, kültürler arasında farklılık gösterseler de, din ve batıl inançların “yazılımımıza kazınmış” gibi göründüğünü ifade ediyor. “Eğer hayaletlerin gerçekten var olduğuna dair bir inanç sisteminiz varsa, ‘İşte açıklaması bu’ demek mantıksız değil,” diyor French. Bu durum, insanların hayaletlere inanmak istemeleriyle de bağlantılı olabilir. “Zaten doğru olduğuna inandığımız veya doğru olmasını istediğimiz bir şey olduğunda, onu destekler görünen kanıtlara daha çok dikkat ederiz,” diyor. “[Hayaletler] ölümden sonraki yaşamın kanıtlarından biridir ve eğer ölümden sonraki yaşam fikrini benimsiyorsak, hayaletlerin gerçekten var olabileceği

Hayaletler: Bilim ve Psikolojideki Gizemler
Yorum Yap

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

Kral Galatasaray Haber ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!