Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Safa Heybet, engelliliğin yalnızca fiziksel erişim sorunlarıyla sınırlı olmadığını vurguladı. Heybet, “Dijital dünyada engelli bireyler için yeni engeller ortaya çıkıyor. Erişilebilir olmayan mobil uygulamalar, e-devlet sistemleri, çevrim içi eğitim platformları, uzaktan sağlık hizmetleri ve yapay zeka destekli değerlendirme sistemleri, dışlanma alanları yaratıyor. Dijitalleşme tek başına kapsayıcılık sağlamıyor” şeklinde konuştu.
Dünyada yaklaşık 1,3 milyar insanın anlamlı düzeyde engellilik deneyimi yaşadığını belirten Heybet, bu durumun engelliliğin yalnızca belirli bir grubun sorunu olmadığını, tüm toplumları ilgilendiren küresel bir insan hakları meselesi olduğunu ortaya koyduğunu ifade etti.
Heybet, engelliliğin sadece fiziksel erişim sorunlarıyla sınırlı olarak görülmemesi gerektiğini belirterek, “Günümüzde mesele yalnızca rampalar, asansörler ya da kaldırımlar değil; eğitimden sağlığa, dijital sistemlerden afet yönetimine kadar yaşamın her alanında eşit haklara erişimdir” dedi.
Klasik erişilebilirlik sorunlarının hala çözüme kavuşmadığının altını çizen Heybet, toplu taşıma, eğitim kurumları, sağlık hizmetleri ve kamu binalarına erişimde önemli eşitsizliklerin devam ettiğini dile getirdi.
Ancak günümüzde yeni bir sorunun daha arttığını vurgulayan Heybet, “Dijital dünya engelli bireyler için yeni duvarlar örüyor. Erişilebilir olmayan mobil uygulamalar, e-devlet sistemleri, çevrim içi eğitim platformları, uzaktan sağlık hizmetleri ve yapay zeka destekli değerlendirme sistemleri, dışlanma alanları oluşturuyor. Dijitalleşme tek başına kapsayıcılık anlamına gelmiyor” şeklinde konuştu.
Birleşmiş Milletler’in 2024 Engellilik ve Kalkınma Raporu’na göre, gelişmekte olan ülkelerde engelli bireylerin internet kullanım oranının engelli olmayan bireylere göre daha düşük olduğunu belirten Heybet, dijital erişilebilirliğin artık temel bir hak olarak görülmesi gerektiğini söyledi.
‘YARDIMCI TEKNOLOJİLER BİRÇOK KİŞİ İÇİN HAYATA AÇILAN KAPI’
Engelli bireylerin karşılaştığı önemli sorunlardan birinin yardımcı teknolojiye erişim olduğunu ifade eden Heybet, tekerlekli sandalye, protez, işitme cihazı, görme destek teknolojileri ve iletişim destekleyici cihazların genellikle ‘ek ürün’ olarak algılandığını söyledi.
Heybet, “Oysa bu teknolojiler birçok kişi için eğitime, işe, sağlık hizmetlerine, güvenliğe ve bağımsız yaşamaya açılan kapıdır. Dünya Sağlık Örgütü ve UNICEF verilerine göre, dünyada 2,5 milyardan fazla insan bir veya daha fazla yardımcı ürüne ihtiyaç duyuyor. Ancak yaklaşık 1 milyar kişi bu ürünlere erişemiyor. Düşük ve orta gelirli ülkelerde erişim oranı bazı durumlarda ihtiyacın yalnızca yüzde 3’üne kadar düşüyor” diyerek durumu özetledi.
‘SAVAŞ VE AFETLER ENGELLİ BİREYLER İÇİN RİSKİ KATLIYOR’
Çatışma bölgelerinde ve afetlerde engelli bireylerin daha zor koşullarla karşılaştığını belirten Heybet, savaşların hem yeni engellilik durumlarını artırdığını hem de mevcut engelli bireyleri daha görünmez hale getirdiğini ifade etti.
Gazze’deki insani krize dikkat çeken Heybet, “Yıkılmış altyapılar, sınırlı tahliye imkanları ve sağlık sistemindeki çöküş nedeniyle engelli bireyler, temel ihtiyaçlara erişimde ciddi risklerle karşı karşıya kalıyor. Benzer sorunlar, Ukrayna, Sudan, Suriye ve Yemen gibi kriz bölgelerinde de yaşanıyor” dedi.
‘ERİŞİLEBİLİRLİK YALNIZCA MİMARİ BİR DÜZENLEME DEĞİLDİR’
Engelliler Haftası kapsamında verilmesi gereken temel mesajın hak temelli yaklaşım olması gerektiğini ifade eden Heybet, “Erişilebilirlik yalnızca mimari bir düzenleme değil, bir yaşam hakkı ve adalet meselesidir. Engelli bireylerin toplumsal yaşama tam ve eşit katılımı için hak temelli, veri temelli ve katılımcı politikaların güçlendirilmesi gerekiyor” şeklinde sözlerini tamamladı.
Kaynak: Demirören Haber Ajansı




