1. Haberler
  2. TEKNOLOJİ
  3. Çiçeklerin Kurnaz Taktikleri ve Evrimsel Başarıları

Çiçeklerin Kurnaz Taktikleri ve Evrimsel Başarıları

featured
service
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Çiçekler, estetik görünümlerinin yanı sıra oldukça zeki organizmalardır.

Bilinen bitki türlerinin yaklaşık %90’ı çiçek açmakta ve bu çiçekler, bitkilerin üreme organları olarak önemli bir rol oynamaktadır.

Çiçeklerin taç yaprakları içinde, erkek organlar polen adı verilen mikroskobik tanecikler üretmektedir. Bu polenler, erkek üreme hücrelerini oluşturmakta ve tozlaşma süreciyle dişi organlara taşınması gerekmektedir.

Bitkiler, kendi kendine tozlaşma yapabilme yeteneğine sahip olsalar da, çoğu tür genetik çeşitliliği artırmak amacıyla polenlerini farklı çiçekler arasında transfer etmeyi tercih etmektedir.

Bazı çiçekler, polenlerini rüzgarla yaymayı tercih ederken, çoğu çiçek, polenlerin böcekler ve küçük hayvanlar tarafından yayılmasını sağlamak için çeşitli görsel ve koku özelliklerine güvenmektedir.

Arıları kafeine bağımlı hale getirmekten çürümüş et gibi kokular yaymaya kadar, doğanın bu stratejileri çiçeklerin yaklaşık 150 milyon yıl önce ortaya çıkmasından bu yana gelişmesini sağlamıştır.

Çiçekler nasıl her yeri ele geçirdi?

İngiltere’deki Kraliyet Botanik Bahçeleri Kew’de görev yapan biyolog ve kıdemli araştırma lideri Profesör Bill Baker, BBC radyo programı Rare Earth’te “Çiçek açan yaklaşık 350 bin bitki türü var” bilgisini paylaşıyor.

Bu bitkilerin gezegenimizde nispeten yeni bir fenomen olduğunu da vurguluyor.

Doğa Tarihi Müzesi’nde botanikçi ve araştırma direktörü olan Dr. Sandra Knapp, çiçekli bitkiler ortaya çıkmadan önce dünyanın “çok, çok farklı” bir yer olduğunu belirtiyor.

Ona göre, geçmişte yeryüzü, tropikal eğrelti otları ve eski yosun benzeri bitkilerle kaplı yemyeşil ormanlarla doluydu.

Dr. Knapp, “Çiçekli bitkiler, dünyayı her yönüyle değiştirdi” diyor.

Bazı araştırmacılar, çiçeklerin var olmaması durumunda insan da dahil birçok türün hayatta kalamayacağını savunuyor.

ABD’deki Emory Üniversitesi’nden çevre bilimleri yazarı ve yardımcı doçent David George Haskell, “Biz, aslen otlaklarda evrimleşmiş bir türüz ve otlaklar da özel bir çiçekli bitki türüdür” diye açıklıyor.

Haskell, çiçeklerin evrimleşmeden önce arıların, kelebeklerin ve otçul memelilerin var olmadığını da ekliyor.

Haskell’e göre çiçekler, böcekleri rahatsız edici varlıklardan işbirlikçi ortaklar haline dönüştürme becerisine sahiptir.

“Estetik ve koku yoluyla diğer canlıları kendine çekerek, yeni hayvan gruplarının evrimini hızlandırmayı başardılar” diyor.

Sahtekarlar

Özellikle gül gibi bazı çiçekler, oldukça belirgin ve kokulu çiçeklere sahiptir, bu da çok çeşitli tozlayıcıları cezbetmektedir.

Diğerleri ise belli başlı böcekleri hedef alarak, bazı orkideler gibi belirli bir arı veya yaban arısı türüne bağımlı hale gelmektedir. Haskell, “çoğu zaman oldukça sinsi ve aldatıcı yollarla” bu hedefe ulaşmaya çalıştıklarını belirtiyor.

Sinek orkidesi, dişi kazıcı yaban arısının çiftleşme feromonlarına benzeyen bir koku yayarak erkek yaban arılarını kendine çekmektedir.

İlkbaharda ortaya çıkan erkek yaban arıları, çayırlarda dişilerin bulunduğunu düşünerek zaman kaybetmektedir. Çiçek taklitçileriyle çiftleşmeye çalıştıklarında, kafalarının arkasına bir polen paketi yapışmakta ve bu paketi ilgi alanlarındaki bir sonraki sinek orkidesine taşımaktadırlar.

Haskell, “Bu yöntem orkide için oldukça başarılı sonuçlar veriyor, ancak elbette bunun böcek için büyük bir bedeli var” diyor.

Avustralya’da bulunan çekiç orkidesi, hem görünüm hem de koku bakımından dişi thynnine yaban arısına benzemektedir.

Bu orkide, erkek yaban arısının çiftleşmeye çalıştığında bir kaldıraç mekanizmasıyla onu yakalayarak polen taşıyan kısma çarptırmakta ve ardından serbest bırakmaktadır.

Haskell, “Muhtemelen biraz sersemlemiş ve başı dönmüş bir böcek daha sonra başka bir orkideye konarak polenleri taşımaya devam ediyor” şeklinde yorumluyor.

Çiçekler arasında “ceset çiçeği” olarak bilinen Titan arum, çürümüş et gibi bir koku yayarak dikkat çekmektedir. Bu bitki, 3 metreye kadar uzayabilmekte ve çiçek yapısı birçok küçük, ayrı çiçekten oluşmaktadır. Çiçek açması çok fazla enerji gerektirdiğinden, yalnızca birkaç yılda bir, yaklaşık bir veya iki günlüğüne bunu yapabilmektedir.

Mükemmel bir ortaklık

Böceklerin durumu ise genellikle o kadar da kötü değildir. Çoğu zaman onlar da çiçeklerden fayda sağlamaktadırlar.

Bazı çiçekler, örneğin bazı ev bitkileri ve manolyalar, çiçek termogenezi adı verilen bir süreçte ısınarak aromalarını daha etkili bir şekilde yaymakta ve bu sayede canlı dağıtıcılar gibi davranabilmektedirler.

Haskell, “Isınmak için enerji harcıyorlar” diyor. “Bazen ortam sıcaklığının 10 derece üzerinde, bazen de 30 dereceye kadar üzerinde ısınabiliyorlar.”

Bu durum, böceklerin de ödüllendirilmesine neden oluyor; çünkü birçok böcek soğuk geceleri bu sıcak çiçeklerin içinde dinlenerek sabahları vızıldamaya hazır hale geliyorlar.

Diğer teknikler ilk bakışta daha tehlikeli görünse de, böceklerle mücadelede oldukça etkili sonuçlar verebilmektedir.

Böcekler çiçekleri ziyaret ettiklerinde şekerli nektar tüketirler ve Haskell’e göre “bazı bitkiler, arıların hafızalarını güçlendirmek için nektarlarına düşük konsantrasyonda kafein eklerler.” Bu sayede arılar çiçekleri ödülle ilişkilendirmeyi öğrenirler.

Haskell, “Ancak kafein aynı zamanda ince bir davranış kontrolü biçimidir; çünkü arıların nektarın kalitesine aşırı değer vermelerine neden olur” diyor. Örneğin, narenciye çiçeklerinde çok fazla şeker veya polen kalmasa dahi, arılar bu çiçeklere bağlı kalmayı sürdürmektedir.

Öte yandan, nektarda arıların üzerlerinde büyüyen parazitlerden veya mantarlardan kurtulmalarına yardımcı olabilecek kimyasallar da bulunmaktadır.

Haskell, “Çiçekler, nektarlarında bu kimyasalları sağlayarak hem tozlayıcılarını manipüle ediyorlar hem de bazı durumlarda onlara gerçekten yardımcı oluyorlar” diyor.

Hala uyum sağlıyor

Çiçekler, tozlayıcıları çekmenin yanı sıra, düşündüğümüzden daha zeki varlıklar olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bilim insanları, iklim değişikliği, yoğun tarım ve böcek ilaçları nedeniyle böcek sayısının azalmasının, çiçeklerin üreme davranışlarını değiştirdiğine inanmaktadır.

Haskell’e göre, Fransa’da yapılan araştırmalar, günümüzdeki kır menekşelerinin “daha az aromatik, böcekler için daha az çekici olmak ve kendi kendine tozlaşabilmeleri için çiçek kısımlarının birbirine daha yakın olması amacıyla daha küçük çiçeklere sahip olacak şekilde evrimleştiğini” ortaya koymuştur.

Knapp’a göre, yaşam alanları değiştikçe çiçek

Çiçeklerin Kurnaz Taktikleri ve Evrimsel Başarıları
Yorum Yap

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

Kral Galatasaray Haber ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!