Küresel merkez bankası dijital para birimi (CBDC) projeleri, finansal özgürlük konusunu yeniden gündeme getirdi. Birleşik Krallık merkezli bir düşünce kuruluşunun yöneticisi, CBDC’leri “paranın silah hâline gelmesi” olarak nitelendirdi. ABD, bu tür dijital paraları yasaklamaya yönelik adımlar atarken, Avrupa ise dijital euro projesini hızlandırma çabasında.
CBDC İle Kişisel Harcamalara Müdahale Riski
Bitcoin Policy UK’in kurucu ortağı Susie Violet Ward, CBDC’lerin merkez bankalarına daha önce görülmemiş bir kontrol yetkisi sunduğunu belirtti. Ward, bu dijital para birimlerinin kişisel tasarruflara “son kullanma tarihi” getirme olasılığını vurgulayarak, “Parayla yaptığınız her şeyin kontrol edilebileceği bir noktaya geliyoruz.” ifadelerini kullandı.
Ward, bu durumu George Orwell’in ünlü eseri “1984” ile ilişkilendirdi. “Orwell bile programlanabilir parayı öngörmemişti, bu gelişme, 1984 döngüsünü neredeyse kusursuz bir şekilde tamamlıyor.” şeklinde konuştu.
Amerika Birleşik Devletleri’nde CBDC karşıtı tutum giderek daha sert bir hal alıyor. Temsilciler Meclisi, 2026 savunma bütçesine Federal Reserve’in dijital para çıkarmasını yasaklayan bir madde ekledi. Daha önce “Anti-CBDC Surveillance State Act” isimli yasa tasarısı Meclis’ten geçmiş ve Senato’ya sunulmuştu. Ocak ayında ise, Başkan Donald Trump, CBDC’leri yasaklayan bir başkanlık kararnamesi imzalamıştı.
Öte yandan Avrupa Birliği, dijital euro hazırlıklarını hızlandırma çabalarını sürdürüyor. Avrupa Merkez Bankası Başkanı Christine Lagarde, dijital euronun Ekim 2025’te hayata geçirilmesinin planlandığını açıkladı. Projenin, özel Blockchain ağları yerine Ethereum gibi kamusal altyapılar üzerinde çalışabileceği de gündeme geldi.
CBDC’lerin finansal kapsayıcılığı artırma potansiyeline vurgu yapılsa da, gözetim endişeleri kaygı verici boyutlarda. Brezilya Merkez Bankası, 2023’te yayımladığı dijital real pilotunun kaynak kodunda kullanıcı fonlarını dondurma ve azaltma yetkilerinin bulunduğunu kısa sürede açığa çıkardı.
Küresel ölçekte devam eden bu tartışmalar, CBDC’lerin finansal sistemin geleceğindeki rolüne dair belirsizlikleri sürdürüyor. ABD’nin yasaklama politikaları izlerken Avrupa’nın farklı bir yol tercih etmesi, küresel dijital para düzeninde derin bir ayrışmanın habercisi olarak değerlendiriliyor.




