Melisa Gaona, yaşadığı şiddetli ağrılar nedeniyle kimse tarafından ciddiye alınmadı. Doktorlar, leğen kemiği bölgesinde hissettiği bıçak saplanır tarzındaki ağrının hayati bir tehlike oluşturmadığını belirterek, onu sıklıkla acil servisten geri gönderdiler. Bazı kişiler, onun hastalık hastası olduğunu ya da numara yaptığını iddia etti. Melisa, Kolombiya’da 20 yıl boyunca pek çok doktora başvurdu. Ancak karnındaki kramplar, şişkinlik ve dayanılmaz adet sancıları giderek artmaya devam etti. 26 yaşındaki Melisa, BBC Dünya Servisi’ne verdiği demeçte, “Küçüklüğümden beri ne hastalığım olduğunu bilmiyordum” dedi: “Ağrılarım, kusma ve idrar yaparken çektiğim acı… Bana hep bir şeyim olmadığını, abarttığımı söylediler.” Onlarca kez yoğun bakımda yatan, sayısız ilaç kullanan ve yedi ameliyat geçiren Melisa’nın şikayetleri bir türlü hafiflemedi. Belirtileri önce apandisit, ardından hormon dengesizliği ve daha sonra kansere bağlandı. Nihayetinde, yapılan bir ameliyatta ileri derecede endometriozis (çikolata kisti olarak da biliniyor) teşhisi konuldu. Kesin tedavisi bulunmayan bu kronik hastalık, rahmin iç yüzeyini kaplayan dokuya benzer bir dokunun vücudun farklı bölgelerinde büyümesiyle ortaya çıkıyor.
Tanı konulması ve ardından yapılan birçok müdahale, Melisa’nın hayatını durma noktasına getiren ağrı ataklarını dindirmedi. Hastane ortamında geçirdiği, özellikle zorlayıcı olan 30 günlük bir süreçte dayanma gücünün kalmadığını hissetti. Geçen yıl 31 Temmuz’da, ailesine haber vermeden tıbbi ötenazi talebinde bulundu. “Yaşamak istemediğim için değil,” diyor Melisa, “acı çekmeye devam etmek istemediğim için.” Hikayesini kamuoyuyla paylaşmanın anlayış görmesini sağlayabileceğini umarak TikTok için bir video çekti. “Bir acı döngüsünün içine hapsoldum,” açıklamasında bulundu. Video hızla yayıldı, ancak bu görünürlüğün bir bedeli de oldu. Tanımadığı insanlar, sağlık durumunun detaylarını konuşmaya, kimlerin ötenazi hakkına sahip olmasını tartışmaya ve doktorların kadınların ağrılarına yaklaşımını sorgulamaya başladı.
Kolombiya’da onurlu ölüm, anayasal bir hak olarak kabul ediliyor. Ülke, bir sağlık çalışanının hastanın yaşamına son vermesine izin veren ve bunu yasal düzenlemeye bağlayan ilk Latin Amerika ülkesi oldu. Yaşamı sona erdiren son eylemin hastanın kendisi tarafından gerçekleştirildiği tıbbi yardımla intihar da suç olmaktan çıkarıldı. Ancak bu konuda henüz bir düzenleme yapılmamış durumda. Kolombiya Sağlık Bakanlığı’na göre, 2024 yılında 350’den fazla ötenazi işlemi gerçekleştirildi. Bu sayı, başvuruların yaklaşık yüzde 30’una denk geliyor. Melisa’nın başvurusu ise reddedildi. San José Hastanesi’nin sağlık kurulu, olası tedavi seçeneklerinin henüz tamamının denemediğine karar verdi. Melisa, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Laboratuvarı adlı hak savunucusu kuruluşun desteğiyle karara karşı dava açtı. Ancak şunu vurguluyor: “Ölmek istemiyorum. Ağrı hissetmeyi bırakmak istiyorum.”
São Paulo’daki bir hastanenin ağrı tedavisi ekibini yöneten beyin ve sinir cerrahı Pedro Henrique Cunha, Melisa’nın yaşadıklarının bir uyarı niteliği taşıması gerektiğini belirtiyor: “Hiçbir hasta, sonunda ciddiye alınabilmek için ölüm talep etmek zorunda kalmamalı.” Cunha, ayrıca “Çoğu zaman bu, kişinin asıl isteğinin ölmek olduğu anlamına gelmez. Günlük işlevlerini yerine getirme yeteneğini, bağımsızlığını, uyku düzenini, işini, ilişkilerini ve iyileşme umudunu kaybetmiş bir bireyin dayanma sınırına geldiğini gösterir” dedi. Yardımlı ölümün; sağlık hizmetlerine erişim eksikliklerinin, tanıdaki gecikmelerin ya da hastanın kendi haline bırakılmasının sonucu olarak görülmemesi için son derece dikkatli olunması gerektiğini vurguladı.
Melisa’nın ağrıları ve genel rahatsızlık hissi, henüz beş yaşındayken başladı. On yaşında ilk adetini gördüğünde şikayetleri daha da ağırlaştı. Bazen ağrıdan bayılıyordu. Ona, adet döneminde böyle hissetmenin normal olduğu, “herkesin sancı çektiği” söyleniyordu. Melisa, “Beni en çok üzen, sesimin duyulmaması ve yardım alamamak,” diyor: “Kendi ailem bile bana inanmıyordu. Dünyaya karşı tek başımaydım.” Büyürken hastalığı, en basit günlük işleri bile zorlaştırdı. Tıp okuma hayalini gerçekleştirmesini de imkansız hale getirdi. Acı çekmeye şartlandırılmak, Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı Raquel Magalhães’e göre endometriozis, yaklaşık her 10 kadından birini etkiliyor. Ancak hastaların uygun tedaviye ulaşması genellikle sekiz yılı buluyor. Bu süreçte hasta, dört gereksiz ameliyat geçiriyor ve 10 farklı uzmana başvuruyor. Sorunun bir nedeni, kadınların temel işlevler sırasında bile ağrı çekmeyi olağan karşılaması. Magalhães, “Kadınlar, acı çekmenin kadın olmanın bir parçası olduğuna inandırılıyor” diyor. Melisa’nın 15 ile 20 yaşları arasında kullandığı hormon implantı, ağrılarını hafifleterek tatlı bir iş yürütmesine, profesyonel makyaj dersleri almasına ve yükseköğrenimde bilişim okumasına olanak tanıdı. Ancak implantın kan dolaşımını etkilediğinden şüphelenilerek çıkarılması gerektiğinde, şikayetleri daha da ağırlaştı.
Endometriozis tanısının ardından kullanmaya başladığı yeni bir ilaç ise Melisa’da, bedeninden kopmuş gibi hissettiği bir uyuşukluğa yol açtı. “Partnerim benimle konuştuğunda, bir zombiyle konuşuyormuş gibi hissettiğini söylüyor,” diyor. Çalışamayan, okuyamayan, köpeğini gezdiremeyen ve düzgün bir uyku uyuyamayan Melisa, yaklaşık bir yıl sonra dayanma sınırına ulaştı. “Yaşamak, yalnızca kalbinin atmaya devam etmesi değildir,” diyor: “Yaşamak aynı zamanda onurunu, bağımsızlığını ve mümkün olduğunca yaşam kaliteni koruyabilmektir.” Ölme hakkı meselesine gelince, çoğu ülkede ve hukuk sisteminde tıbbi yardımla ölüme izin verilmiyor. İzin verilen yerlerde ise bu hak genellikle sıkı koşullara bağlı. Yeni Zelanda ve ABD’nin Oregon gibi eyaletlerinde yalnızca altı ay ya da daha az ömrü kalan hastalar bu talepte bulunabiliyor. İsviçre ötenaziyi yasaklıyor. Ancak yardım eden kişi kendi çıkarını gözetmiyorsa, intihara yardım edilmesini cezalandırmıyor. Hollanda, Belçika ve Lüksemburg’da hastanın ciddi ya da tedavisi mümkün olmayan bir hastalığının bulunması, dayanılmaz acılar çekmesi ve iyileşme ihtimalinin olmaması şart koşuluyor. Kolombiya’da mahkemeler, 2021’de ötenazi talebinde bulunan kişinin ölümcül bir hastalığın son evresinde olması şartını kaldırdı. Böylece ileri düzeyde ve giderilmesi mümkün olmayan acılar çeken herkesin başvuru yapabilmesinin yolu açıldı. Kolombiya, endometriozisi kronik, ilerleyici ve kişinin günlük yaşamını sürdürme becerisini zayıflatan bir hastalık olarak tanıyor. Ancak hastanenin sağlık kurulu, Melisa’ya daha kapsamlı cerrahi müdahalelere başvurmasını önerdi. Bunlar arasında rahminin alınması, yumurtalıklarının ve fallop tüplerinin çıkarılması gibi işlemler de bulunuyordu. Dışkının ve idrarın karın duvarında açılan deliklerden dışarı alınmasını sağlayan kolostomi ve ürostomi işle



