1. Haberler
  2. EKONOMİ
  3. El Salvador’un Bitcoin Deneyi: Başarı mı, Hayal Kırıklığı mı?

El Salvador’un Bitcoin Deneyi: Başarı mı, Hayal Kırıklığı mı?

featured
service
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

El Salvador’un Başkanı Nayib Bukele, Bitcoin’in resmi para birimi olarak kabul edileceğini 5 Haziran 2021’de Miami’deki bir Bitcoin konferansında duyurmuştu. Bu açıklama, kripto topluluğundan büyük bir heyecanla karşılanmış, küçük Orta Amerika ülkesi, Bitcoin’in devlet düzeyinde benimsenebileceğinin örneği olarak dünya gündemine oturmuştu. Bu deney, kripto paranın bir ülke tarafından kabul edilmesini teorik bir kavram olmaktan çıkararak somut bir duruma dönüştürdü. Ancak başarısı veya başarısızlığı, El Salvador’un hedefleriyle yakından ilişkili.

VAATLER SAHADA KARŞILIK BULMADI

Viyana Üniversitesi’nde El Salvador’daki Bitcoin ekonomisini araştıran Tobias Boos, durumu net bir şekilde özetliyor. Boos, Bukele’nin projeye dair gerekçeleri dikkate alındığında, projenin başarısız olduğu konusunda tereddüt olmadığını ifade ediyor. Araştırmacı, sektöre doğrudan yabancı yatırımın artmadığını, bankasız kesimin sisteme etkili bir şekilde katılmadığını ve Bitcoin’in para transferlerinde yaygın olarak kullanılmadığını belirtiyor.

Bukele, 2021 yılında Bitcoin’in kısa vadede istihdam yaratacağını ve formel ekonominin dışında kalan binlerce kişiye finansal erişim sağlayacağını öne sürmüştü. Ancak Boos ve meslektaşlarının 2025 yılına ait araştırmasına göre, Bitcoin’i benimseyenler genellikle genç, erkek, kentli, daha eğitimli ve zaten banka hesabı olan bireylerden oluşuyordu. Boos’un ifadesine göre, vatandaşlar arasında kitlesel bir benimseme yaşanmadı.

O dönemde El Salvador, bölgedeki en düşük banka erişimine sahip ülkelerden biriydi. Dünya Bankası verilerine göre, 2021 yılında 15 yaş üstü nüfusun sadece yüzde 35,9’u bir banka hesabına sahipti. Devletin Chivo adı verilen Bitcoin cüzdanı, bu sorunu çözmede yetersiz kaldı. Cüzdan, banka hesaplarına para aktarılmasına olanak tanıyordu, ancak bankasız vatandaşların sisteme erişimini engelleyen temel engelleri ortadan kaldırmadı.

Benzer sorunlar para transferlerinde de kendini gösterdi. 2024 yılında yurt dışından gelen paralar, El Salvador’un gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 24’ünü oluştururken, bunun yüzde 98’i ABD’den geldi. Ülke, 20 yılı aşkın süredir ABD dolarını resmi para birimi olarak kullanıyor. Çoğu transferin aynı para biriminin geçerli olduğu bir ülkeden gelmesi, Bitcoin’in teorik olarak sunabileceği en büyük maliyet avantajını ortadan kaldırdı. Nitekim kripto cüzdanları, 2024’te transferlerin yalnızca yüzde 1’ini oluşturdu. Bu oran, 2020-2021 dönemindeki yüzde 1,7’lik zirveden geriye düştü.

Devletin ilk teşvikleri de kalıcı bir kullanıma dönüşmedi. Chivo, cüzdana kaydolan kullanıcılara 30 dolarlık Bitcoin veriyordu. Ancak ulusal ölçekli bir araştırmaya göre, erken kullanıcıların yüzde 60’ından fazlası, ücretsiz Bitcoin’i harcadıktan sonra bir daha işlem yapmadı. Bitcoin üzerine sıkça haber yapan gazeteci Joe Nakamoto da sahada benzer bir kopukluk tespit etti. Nakamoto, San Salvador’daki bir alışveriş merkezinde 21 dükkânı test ettiğini, bunlardan yalnızca dördünün Bitcoin kabul ettiğini ve işlemin yalnızca birinde sorunsuz tamamlandığını aktardı. Gazeteci, El Salvador’da günlük yaşamı sadece Bitcoin kullanarak sürdürmenin son derece zor olduğunu belirtiyor.

IMF DENEYE FREN KOYDU

Hükümet, deneyden geri adım atması için uluslararası baskılarla da karşılaştı. Aralık 2024’te Uluslararası Para Fonu (IMF) ile 1,4 milyar dolarlık bir finansman anlaşmasına vardı ve bu kapsamda Bitcoin’e katılımını azaltmayı kabul etti. Anlaşma, Şubat 2025’te onaylandı. Ocak ayında ise hükümet, Bitcoin yasasını değiştirerek kabulü gönüllü hale getirdi, vergilerin dolarla ödenmesini zorunlu kıldı ve kamu sektörünün Bitcoin ile ilgili faaliyetlerini sınırladı. Böylece deneyin en radikal unsurları fiilen sona erdi.

Bitcoin, gönüllü olarak kullanılmaya devam etse de devlet artık işletmeleri kabul etmeye zorlamıyor ve kamu sektörünün Bitcoin ile ilgili faaliyetlerini kısıtlıyor. IMF, Bitcoin’in bankasız kesim için faydalı bir kullanım örneği sunduğuna dair hiçbir kanıt bulamadığını ve finansal katılıma etkisinin çok sınırlı kaldığını değerlendirdi. Boos’a göre, araştırmalarında “sınırlı benimseme” olarak adlandırdıkları eğilim, ödemelerde hiçbir zaman kitlesel bir kullanıma dönüşmedi. Araştırmacı, vergilerin Bitcoin ile ödendiğine dair bir örneğe rastlamadığını ve altyapının büyük ölçüde atıl kaldığını ifade ediyor.

BİTCOİN’İN ASIL KAZANIMI

El Salvador, Bitcoin’i günlük para birimi haline getiremese de daha önce hiçbir ülkenin başaramadığı bir adım attı. Devlet düzeyinde Bitcoin’in benimsenmesini somut bir örneğe dönüştürdü. 2021 öncesinde bir hükümetin Bitcoin benimsemesi, büyük ölçüde varsayımsal bir durumdu. Bitcoin altyapı şirketi JAN3’ün genel müdürü Samson Mow’a göre, bu gelişmeyle birlikte her başkanın ve maliye bakanının önündeki soru değişti. Mow, sorunun artık bir devletin Bitcoin tutup tutamayacağı değil, neden hâlâ tutmadığı şeklinde olduğunu belirtiyor.

Deney, El Salvador’u küresel Bitcoin hareketinin merkezine taşıdı. Max Keiser ve Stacy Herbert gibi tanınmış isimler ülkeye yerleşti. Herbert, daha sonra El Salvador’un Ulusal Bitcoin Ofisi’nin direktörü oldu. Ulusal deney öncesinde El Zonte’de tabandan gelişen Bitcoin Beach projesi, işleyen bir Bitcoin ekonomisinin en net örneklerinden biri olmayı sürdürüyor. Yerel işletmeler, oteller ve turizmciler, devlet kabulü gönüllü hale getirdikten sonra da Bitcoin almaya devam ediyor. Nakamoto’nun haberleri, pupusa tezgahından Bitcoin biriktiren Mama Rosa ve tek taksiden bir filoya ulaşan Napo gibi somut başarı hikayelerini de belgeledi.

Bukele hükümeti, Bitcoin’i yalnızca bilançoda tutmanın ya da resmi para ilan etmenin ötesine geçerek Volkan Tahvilleri ve Bitcoin Şehri planlarını da tanıttı. Tekrarlayan ertelemelerin ardından IMF anlaşması, bu projelerin ilerlemesini büyük ölçüde durdurdu; ancak sembolik etki hâlâ önemli. Mow’un ifadesine göre El Salvador, Bitcoin için bir kavram kanıtı işlevi gördü ve karşılığında küresel bir platform kazandı.

SEMBOLİK ETKİ İLE YEREL SONUÇLAR AYRIŞTI

Bu noktada kritik bir ayrım söz konusu. El Salvador’un Bitcoin için yaptığı ile Bitcoin’in El Salvador için yaptığı şeyler aynı değil. Boos, sembolik önemin büyük ölçüde uluslararası Bitcoin topluluğu için olduğunu, ülke içindeki ekonomik başarının kanıtı olmadığını savunuyor. Nakamoto ise daha da keskin bir değerlendirme yapıyor. Gazeteci, stratejinin Salvadorlular için gerçek bir ekonomik plandan çok yabancılara yönelik bir pazarlama kampanyası gibi göründüğünü ifade ediyor. Nakamoto, güçlü bir markalaşmanın pasaportu ve sermayesi olan kesime yöneltildiğini, Bukele’nin kimin izlediğini ve kimin alkışladığını çok iyi bildiğini belirtiyor. Gazeteci, bunu belirtmenin kendisini üzdüğünü, Bitcoin ülkesi stratejisinin yerel halk için değil, dışarıdaki Bitcoin topluluğu için kurgulandığını ekliyor.

BİTCOİN DENEYİNİN SİYASİ BOYUTU

Deneyin en tartışmalı yönlerinden biri, Bitcoin savunucularının bireysel özgürlük idealleri ile uygulamayı hayata geçiren hükümet arasındaki gerilimdir. Bukele, görev süresi boyunca gücü kendi elinde topladı.

El Salvador’un Bitcoin Deneyi: Başarı mı, Hayal Kırıklığı mı?
Yorum Yap

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

Kral Galatasaray Haber ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!