Chayn adlı toplumsal cinsiyet adaleti kuruluşunun yeni raporuna göre, sosyal medya şirketleri ve yetkililer, görüntü temelli istismarla mücadelede rıza kavramından ziyade çıplaklığa odaklanarak kadınları mağdur durumda bırakıyor.
Raporda, Pakistanlı oyuncu Ayesha Omar’ın yaşadığı deneyimle birlikte birçok kadının hikayesine yer veriliyor.
Mahremiyetini korumak amacıyla adı Mahnoor olarak değiştirilen bir kadın, hayatını altüst eden görüntülerin çıplaklık içermediğini ifade ediyor. Bu görüntüler cinsel içerikli olmayıp, yalnızca omuzları açık bir kadın ve Batı tarzı kıyafetler içeriyor.
32 yaşındaki Mahnoor, evliliği sona erdikten sonra çocukluğunun geçtiği eve döndüğünü ve burada ailesinden destek beklediğini belirtiyor. Ancak ailesi, ona ve küçük kızına soğuk bir tavır sergiliyor.
Bir yıldan fazla bir süre geçmesine rağmen, babası ve erkek kardeşleri hâlâ onunla konuşmuyor. Yıllardır tanıdığı iş arkadaşları bile gözlerinin içine bakmaktan kaçınıyor.
Mahnoor, zorlu bir boşanma sürecine gireceğini biliyordu. Görücü usulüyle evlendiği eşinin, evlilik boyunca hem sözlü hem de fiziksel şiddet uyguladığını aktarıyor. Ancak ona en ağır bedeli ödeten durum, özel hayatının ifşa edilmesi oldu.
Birçok genç kadın gibi Mahnoor da telefonunda, güzel anlarını ölümsüzleştiren pek çok fotoğraf saklıyordu. Bunlar arasında, bir akşam yemeğinde çekilen fotoğraflar, yeni kesilmiş saçlarıyla gülümserken bir selfie ve arkadaşlarıyla yurtdışındaki bir değişim programında yer aldığı anlar bulunuyordu. Ancak bu fotoğrafların hiçbiri kamuya paylaşılmamıştı.
Mahnoor, eski eşinin WhatsApp hesabına erişim sağlayarak, özel fotoğraflarını erkek akrabalarına ve iş arkadaşlarına dağıttığını dile getiriyor.
Eski eşi, ayrıca arkadaş grubu içinde yer alan fotoğraflarını kırparak, onu tek bir erkekle birlikteymiş gibi gösterip aralarında bir ilişki varmış izlenimi yaratmaya çalışmış.
Bu fotoğraflar, Mahnoor’u “ahlaksız bir kadın” gibi gösterme amacıyla kullanıldı. Bu tür bir suçlama, birçok toplumda hayatı köklü bir şekilde değiştirebilecek ve hatta ölümcül sonuçlar doğurabilecek bir itham olarak değerlendiriliyor.
Arkadaşları, ailesi ve iş arkadaşları artık neredeyse onunla hiç iletişim kurmuyor. Mahnoor, toplum içindeki saygınlığını ve bir zamanlar sahip olduğu güçlü konumunu kaybettiğini ifade ediyor.
BBC’ye konuşan Mahnoor, “Sesimi kaybettim. Artık görünmez hissediyordum” diyor.
Ailesinin kendisine duyduğu saygının önemine değinen Mahnoor, eskiden tavsiye istenen kişi olduğunu, ancak artık bunun yaşanmadığını belirtiyor.
Mahnoor’un eski eşi ise yeniden evlenmiş durumda.
Görüntü temelli istismar nedir?
Mahnoor’un hikayesini öne çıkaran rapor, toplumsal cinsiyete dayalı şiddeti inceleyen Chayn adlı sivil toplum kuruluşu tarafından hazırlandı.
Kuruluş, fotoğraf ve görüntülerin istismar amacıyla paylaşılmasının hem yetkililer hem de teknoloji şirketleri tarafından sistematik bir şekilde yanlış anlaşıldığını belirtiyor; zira zarar hâlâ öncelikli olarak çıplaklık üzerinden tanımlanıyor.
“Müstehcen Olmayan Görüntülerin Açık Zararları” başlığını taşıyan rapor, birçok kadın için tamamen giyinik haldeki bir fotoğrafın dahi, özellikle muhafazakâr topluluklarda, mahrem görüntüler kadar yıkıcı sonuçlar doğurabileceğini savunuyor.
Raporun yazarı ve Chayn’in kurucusu Hera Hussain, “Bir görüntünün zarar verici olması için çıplaklık içermesi gerekmiyor” diyor.
“Bazen tek bir vücut parçası bile görünmüyor olsa da aynı derecede zarar verici olabiliyor. Görüntü temelli istismar hakkındaki tartışmayı çıplaklıktan çıkarıp rıza eksenine taşımak istiyoruz” şeklinde ekliyor.
Yıllardır görüntü temelli istismar denildiğinde genelde “intikam pornosu”, yapay zekâ ile üretilen çıplak görüntüler ve açık cinsel içerikler gündeme geliyor. Ancak Chayn’in araştırması, bu yaklaşımın birçok toplumda utanç, itibar ve sosyal kontrolün nasıl işlediğini gözden kaçırdığını ortaya koyuyor.
Bir kişiye son derece sıradan görünen bir fotoğraf, bir başkası için ağır sonuçlar doğurabiliyor. Düğünde dans eden bir kadının videosu, plajda çekilmiş bir fotoğraf veya izinsiz paylaşılan bir selfie buna örnek gösteriliyor.
Kültürel hassasiyetler
Rapora göre zararı belirleyen şey çoğu zaman görüntünün içeriği değil; neden paylaşıldığı, kime ulaştığı ve sonrasında ne gibi sonuçlar doğurduğu.
Chayn, Temmuz 2025 ile Şubat 2026 arasında 64 kişiyle görüşme yaptı. Katılımcılar, Pakistan’ın tüm büyük bölgeleri yanı sıra İngiltere, Kanada, Almanya, Malezya, Birleşik Arap Emirlikleri ve Kuveyt’teki Pakistan diasporasından oluşuyordu.
Araştırma, kadınların paylaşılmasından korktuğu görüntü türlerini sıralıyor: Başörtüsüz görünen saçlar, Batılı veya vücuda oturan kıyafetler, akraba olmayan bir erkekle yan yana çekilmiş bir fotoğraf, sahte yazışmanın ekran görüntüsü veya tek bir yüz fotoğrafından yapay zekâ ile üretilen bir görsel. Bu görüntülerin hiçbiri çıplaklık içermiyor, ancak hepsi zarar verici bir hikaye yaratmak için kullanılabiliyor.
Ayesha Omar için bu tartışma teorik değil. Pakistan sinema ve televizyon sektöründe 20 yılı aşkın süredir çalışan oyuncu, sosyal medyanın yaygınlaşmasından çok önce kendi görüntülerinin çalınıp dolaşıma sokulduğunu anlatıyor.
Yaklaşık on yıl önce Tayland’da bir kadın arkadaşıyla yaptığı tatilde çekilen fotoğrafları, bilgisi dışında bilgisayarından alınarak internette yayımlandı. Bu fotoğraflarda plajda tek parça mayo ve şort giymekteydi.
Ayesha, “Kariyerime çok zarar verdi. Reklam kampanyalarını kaybettim. Bazı işlerimi kaybettim” diyor.
Bu deneyim, onu sürekli tetikte biri hâline getirmiş. Çevresinde kendisini gizlice kaydediyor olabilecek insanları devamlı kontrol ettiğini belirtiyor.
Hera Hussain, toplumun görüntü temelli istismar konusunda yanlış sorular sorduğunu ifade ediyor. Chayn’in yaklaşımı, üç temel ölçüte dayanıyor: Kişiye verilen zarar, paylaşımın arkasındaki niyet ve rızanın bulunmaması.
Hussain, Mahnoor’un durumunda bu üç unsurun da mevcut olduğunu belirtiyor. Aynı durumun Ayesha Omar için de geçerli olduğunu vurguluyor. Sonuçlar ise açık: Kaybedilen ilişkiler ve kaybedilen gelir.
“Temel mesele saygı, onur ve rıza. Asıl önemli olan bunlar” diyor.
Rapor, teknoloji şirketleri ve düzenleyici kurumların bu ilkeleri uygulamakta başarısız olduğunu ortaya koyuyor. Mahnoor, Pakistan Federal Soruşturma Ajansı’na başvurduğunda, görüntülerin çıplaklık veya cinsel içerik içermediği gerekçesiyle dosyasının kurumun yetki alanına girmediği söyleniyor.
BBC’nin incelediği yazılı şikâyet başvurusu da aynı gerekçeyle reddedildi. Mahnoor, cep telefonu operatörüne başvurduğunda ise kendisine, ilgili hesaba kayıtlı SIM kartı sunmadığı sü




