Kocaeli ve İstanbul’da eğitim gören lise öğrencileri Arda Çetinkaya ve Buket Atalay, atom altı parçacıkların görüntülenmesini sağlayan projelerini, ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi’nin ( Nasa ) John Hopkins Üniversitesi Uygulamalı Fizik Laboratuvarı’nda düzenlenecek sempozyumda tanıtacak olmanın heyecanını yaşıyorlar.
Bilim zirvesinde tanışan ve parçacık fiziğine olan tutku ve birikimlerini bir araya getiren Çetinkaya ve Atalay, proton ve nötron gibi atom altı parçacıklar arasında yer alan “müon” adı verilen parçacığın algılanmasını sağlayan sintilatör projesini geliştirdiler. Bu dedektörler, parıldayan parçacıkları tespit etme işlevi görüyor.
Proje sunumları, NASA tarafından 8-12 Eylül tarihlerinde Washington eyaletindeki John Hopkins Üniversitesi’nde gerçekleştirilecek “2025 Heliophysics Technology Sempozyumu”nda sunulmak üzere kabul edildi.
Gebze Teknik Üniversitesi Fizik Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Kamil Çınar’ın bilimsel danışmanlığında çalışmalarını sürdüren öğrenciler, aynı zamanda üniversite öğrencilerine de sunum yapma fırsatı buluyorlar.
Kocaeli’deki özel bir lisenin 2. sınıf öğrencisi olan Arda Çetinkaya, projelerinin benzerlerinden çok daha uygun maliyetli üretilebileceğini belirtti.
Müon dedeksiyonu için geliştirdikleri sintilatör üzerine konuşan Çetinkaya, “Müon, evrenin ilk oluşumu sırasında ortaya çıkan parçacıklardan biridir. Biz bu parçacığın peşinden koşarak evrenin nasıl başladığına dair sorularımıza yanıt arıyoruz. Genelde müon tespiti oldukça maliyetli bir süreçtir. Ancak biz daha ekonomik ve verimli bir dedektör geliştirdik.” ifadelerini kullandı.
Çetinkaya, projelerinin kabul edilmesini sağlayan sürecin bir Amerikan Fizik Derneği (APS) üyesinin kendilerine haber vermesiyle başladığını ve Dr. Kamil Çınar ile sürekli fikir alışverişi yaparak detaylı bir proje ortaya koyduklarını açıkladı.
Çetinkaya, projelerinin gelecekteki potansiyeline de değinerek, “Projemiz geliştirildiğinde tıp alanında kanserli hücrelerin tespitinde ya da savunma sanayisinde yer altı tesislerinin tespitinde kullanılabilecek bir teknoloji haline gelebilir. Ayrıca Türkiye’de yeni kurulan nükleer tesislerin güvenliğini sağlamak için de faydalı olabilir. Temel fizik araştırmalarında ise düşük maliyetli yöntemler sunduğu için üniversitelerin araştırma laboratuvarlarında etkin bir şekilde kullanılabilir.” dedi.
Göztepe İhsan Kurşunoğlu Anadolu Lisesi 10. sınıf öğrencisi Buket Atalay, alanında yetkin bilim insanlarının katılacağı sempozyumdan haberdar olduklarında, lise öğrencileri olarak şanslarını denemek istediklerini ifade etti.
Atalay, “Sempozyum her yıl NASA tarafından düzenleniyor, ancak genellikle lise öğrencileri katılmıyor. Harvard Üniversitesi, NASA’nın diğer birimleri ve Caltech gibi üniversitelerin hocalarıyla doktora ve master öğrencilerinin katıldığı prestijli bir program. Böyle bir fırsatı görünce değerlendirelim dedik.” şeklinde konuştu.
Projelerinin NASA tarafından kabul edilmesi üzerine ailelerinin sevindiğini belirten Atalay, “Tabii bazı endişeleri oldu. ‘Nasıl gideceksiniz?’ gibi sorularla karşılaştık. Uçak biletimi okulum karşılamayı kabul etti, bu konuda destek olacaklar.” dedi.
Fizik alanında uzman profesörlerle tanışacak olmanın büyük bir fırsat olduğunu vurgulayan Atalay, “Büyük bir beklentimiz yoktu. Biz bilime katkı sağlamayı ve bilimsel yöntemi anlamayı hedefliyoruz. Harvard, NASA’nın yetkilileri ve diğer prestijli üniversitelerin profesörleriyle tanışacak olmak bizim için büyük bir avantaj.” değerlendirmesinde bulundu.
Proje için gerekli maddi desteği bulmaları durumunda, İstinye Üniversitesi Fizik Bölümü Öğretim Üyesi ve CERN araştırmacısı Prof. Dr. Sertaç Öztürk’ün laboratuvarından yararlanarak projeyi hayata geçirebileceklerini söyleyen Atalay, “En büyük sıkıntımız bütçe bulmak. Yaklaşık 2-3 bin dolara ihtiyacımız var. Bunları tamamladığımızda Kamil hocamızın da desteğiyle laboratuvarında çalışmalara başlayacağız.” diye ekledi.
Arda Çetinkaya ve Buket Atalay’a destek olan Dr. Kamil Çınar, geleceğin bilim insanı adaylarının gelişiminde üniversitenin imkanlar sağlamaya çalıştığını ifade etti.
Çınar, öğrencilerin projeleri üzerine yaptığı bilimsel tartışmaların takdire şayan olduğunu belirterek, “Arkadaşlarımızı sunum yapmaları için teşvik ettim. Bu, akademik çalışmaya yeni adım atan öğrencilerin motivasyonunu artıracaktır.” dedi.
Bir lise projesinin ötesinde olan bu çalışmanın öğrencilerin bireysel çabalarıyla gerçekleştirildiğini vurgulayan Çınar, “Bu, bir öğretmenin projesi değil. Kendi başlarına uluslararası düzeyde sunum yapabiliyor olmaları büyük bir başarı.” ifadelerini kullandı.




