Kabataş Erkek Lisesi öğrencileri Bora Candan ve Onur Yıldırım, yapay zeka desteğiyle hazırladıkları önemli bir araştırmayı uluslararası hakemli bir dergide yayımladı. Bu çalışma, Türk televizyon dizilerinin en çok tekrar izlenen sahnelerinin yaklaşık üçte birinde kadına yönelik şiddet unsurlarının tespit edildiğini ortaya koydu.
Lise proje koordinatörü ve felsefe öğretmeni Özgür Aydemir’in rehberliğinde hazırlanan “Türk Toplumunda Kadına Yönelik Şiddetin Sosyolojik Analizi (Yapay Zeka Yardımıyla)” başlıklı çalışma, Haziran 2026’da International Journal of Social Science Research dergisinde yayımlandı. Bu araştırma, 10. Üsküdar Üniversitesi Bilim ve Fikir Festivali’nde bin proje arasından ödül almaya hak kazandı.
Sosyoloji, istatistik ve yapay zekayı bir araya getiren bu çalışmada, televizyon dizilerindeki şiddet temsili yapay zeka destekli medya analiziyle incelendi. Ayrıca, öğretmenlerin kadına yönelik şiddet konusundaki farkındalıkları anket yöntemiyle değerlendirildi.
Araştırmanın medya analizi kısmında, YouTube’un kullanıcıların en çok geri sararak tekrar izlediği sahnelere dair veriler kullanılarak popüler dizi sahneleri belirlendi. Seçilen sahnelerin 90 saniyelik bölümleri yapay zeka yardımıyla metne dönüştürüldü ve psikolojik, fiziksel ile ekonomik şiddet unsurları açısından sınıflandırıldı.
“Yalı Çapkını” dizisinin ilk 20 bölümünden seçilen 108 sahne üzerinde yapılan manuel doğrulama, yapay zeka destekli sınıflandırma sisteminin doğruluk oranının yüzde 89 olduğunu gösterdi.
Dört popüler televizyon dizisinin en çok tekrar izlenen sahneleri incelendiğinde, bu sahnelerin yaklaşık üçte birinde kadına yönelik şiddet unsurlarına rastlandı. Belirli bir dizide bu oranın yüzde 48’e ulaştığı tespit edildi.
Araştırmacılar, izleyicilerin yoğun ilgi gösterdiği ve tekrar tekrar izlediği sahnelerde şiddet unsurlarının bulunmasının, medya içeriklerinin toplumsal etkileri açısından göz önünde bulundurulması gerektiğine vurgu yaptı.
Araştırmanın ikinci bölümünde, öğretmenlerin kadına yönelik şiddet konusundaki farkındalıklarını ölçmek amacıyla 15 maddelik bir “Kadına Yönelik Şiddet Ölçeği” geliştirildi. Milli Eğitim Bakanlığının izniyle Beşiktaş ilçesinde rastgele seçilen 109 öğretmene uygulanan ölçekten elde edilen veriler, SPSS 27 programıyla analiz edildi.
Sonuçlara göre, öğretmenlerin kadına yönelik şiddet konusunda yüksek bir farkındalığa sahip olduğu gözlemlendi. Kadın öğretmenlerin şiddete karşı daha duyarlı olduğu, erkek öğretmenlerin ise televizyon dizilerinden daha fazla etkilendiği belirlendi.
Çalışmada, mesleki kıdemin artmasıyla birlikte öğretmenlerin dizilerden etkilenme düzeyinin yükseldiği, ancak kadına yönelik şiddet konusundaki duyarlılıklarının azaldığı tespit edildi.
Araştırmanın yapay zeka metodolojisi, İstinye Üniversitesi Veri Bilimi Tezli Yüksek Lisans Programı Başkanı ve MIT Bilgisayar Bilimi ve Yapay Zeka Laboratuvarı (CSAIL) araştırmacısı Doç. Dr. Şebnem Özdemir ile yapılan görüşmeler doğrultusunda şekillendirildi.
Rehber öğretmen Özgür Aydemir, çalışmanın yapay zekanın toplumsal sorunların analizinde etkili bir şekilde kullanılabileceğini, ayrıca medya içeriklerinde kadına yönelik şiddetin görünürlüğüne dair yeni bir tartışma alanı oluşturduğunu ifade etti.
Öğrenciler, araştırmanın bulgularının ilgili kurumlar ve karar vericiler tarafından dikkate alınmasını sağlamak amacıyla “change.org” üzerinden bir imza kampanyası başlattı.
Bora Candan ve Onur Yıldırım, televizyon dizilerindeki kadına yönelik şiddet sahnelerinin reyting ve dikkat çekme amacıyla kullanılmasının, şiddetin normalleşmesine ve ticarileşmesine yol açabileceğini savundu. Dizi sahnelerine yönelik kısıtlamalar getirilmesi, yapay zeka destekli içerik denetimlerinin yaygınlaştırılması ve senaristlere eğitimler verilmesi gerektiğini belirten genç araştırmacılar, amaçlarının cezalandırmaktan ziyade ekranlardaki anlatım dilini dönüştürerek toplumsal farkındalığı artırmak olduğunu ifade etti.
Kaynak: AA



