Amerikalı psikiyatrist ve nörolog Karl Deisseroth ile Alman bilim insanları Peter Hegemann ve Georg Nagel, optogenetik alanındaki önemli katkıları nedeniyle bu yıl Nobel Fizyoloji ve Tıp Ödülü’ne layık görüldüler. Araştırmaları, bilim insanlarının beynin işleyişini daha iyi anlamalarına ve insan zihninin karmaşık mekanizmalarını çözmelerine olanak tanıdı. Nobel Komitesi, bu üçlünün sinirbilim alanında çığır açan buluşlar gerçekleştirdiğini ve “nörolojik ve psikiyatrik bozukluklarla ilişkili belirli anılar, duygular ve davranışların” arkasındaki sinir ağlarını ortaya çıkardıklarını belirtti. Geliştirdikleri yöntem, görme bozukluğu yaşayan bireylerin görme yetisini geri kazanmalarına yardımcı olmak amacıyla klinik tıp araştırmalarında kullanılmaktadır. Komite, “Optogenetik, beyne dair anlayışımızı köklü bir şekilde değiştirdi” ifadesini kullandı.
Ödül sahipleri, bu ödülü almanın “olağanüstü” bir deneyim olduğunu ve bu onuru dostlarıyla paylaşmanın kendileri için büyük bir ayrıcalık olduğunu dile getirdiler. Bu üç bilim insanı, 12 milyon İsveç kronu (yaklaşık 100 bin dolar) tutarındaki para ödülünü de paylaşacaklar.
Nobel Fizyoloji veya Tıp Komitesi Başkanı Per Svenningsson, yaptığı açıklamada, “Optogenetik, beyni daha önce hayal edemediğimiz bir şekilde haritalama fırsatları sunuyor” dedi. Geçmişte, duygular, davranışlar ve vücut fonksiyonlarının nasıl işlediği konusunda bilim insanları için birçok sır bulunmaktaydı. Optogenetik, bilim insanlarının ışık kullanarak hücrelerin elektriksel aktivitelerini kontrol etmelerine olanak tanıyan bir yöntemdir. Bu yöntem, alglerden (su yosunlarından) elde edilen özel bir protein aracılığıyla beyin yollarını aydınlatmaktadır. 2000’lerin başında Hegemann ve Nagel, kanal rodopsini (channelrhodopsin) olarak bilinen benzersiz bir alg proteinini keşfettiler.
O tarihten bu yana, araştırmacılar hayvanlardaki sinir hücrelerini ve yollarını inceleyerek işlevleri hakkında daha fazla bilgi edinme fırsatı buldular. Artık ışık kullanarak beyindeki belirli nöral devreleri açıp kapatmak mümkün. Bu sayede anılar canlandırılabiliyor, duygular oluşturulabiliyor ve davranışlar yönlendirilebiliyor. Aynı zamanda, çeşitli psikiyatrik ve nörolojik bozukluklarla ilişkili nöron türleri üzerinde incelemeler yapılabiliyor. Nobel Komitesi, bu yöntemin sinir sisteminin kalp ve bağırsak gibi diğer organlardaki hücrelerle etkileşimi hakkında da önemli bilgiler sağladığını vurguladı.
Araştırmacılar, optogenetiği tıbbi bir tedavi yöntemi olarak kullanmaya yönelik ilk adımları da atmış durumdalar. Devam eden klinik çalışmalarda, bilim insanları retinitis pigmentosa hastalığı nedeniyle görme yetisini kaybeden bireylerin görme yetisini geri kazandırmak için çalışmalar yürütüyorlar. Hasar görmüş göz bölgesine özel bir protein enjekte edilerek, hastalar ışık yayan özel gözlükler taktıklarında ve tedavi edici alg proteinlerini aktive ettiklerinde kısmen görme yeteneklerini geri kazanabilmektedirler.
Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zeka kullanılmıştır. Yayınlanmadan önce çeviri, bir BBC gazetecisi tarafından kontrol edilmiştir.




