Karanlık bir odada uyurken aniden alnında beliren şiddetli bir ağrı, pek çok migren hastasının aşina olduğu bir deneyimdir. Bu rahatsızlık, bireylerin ilişkilerini, iş yaşamlarını ve ruhsal sağlıklarını olumsuz etkileyebilir. Özellikle kadınlar, migren ataklarına daha yatkındır; kadınların migren yaşama olasılığı erkeklere kıyasla üç kat daha fazladır.
HER YEDİ KİŞİDEN BİRİNE VURGU
İngiltere’deki Migren Vakfı’na göre, migren dünya genelinde her yedi kişiden birini, yani bir milyardan fazla insanı etkileyen bir durumdur. Bu, genetik ve nörolojik faktörlerin beyin üzerindeki etkileriyle ilişkili bir rahatsızlıktır.
İngiltere Ulusal Migren Merkezi’nde uzman hekim olarak görev yapan Dr. Katy Munro, bazı bireylerde migrenin aktif hale gelmediğini belirtmektedir. Ancak bazı dış faktörler, beyindeki belirli yolları tetikleyerek migren semptomlarını ortaya çıkaran nörokimyasalların salınımına neden olabiliyor. Bu semptomlar arasında baş ağrısı, kusma, baş dönmesi ve zihinsel bulanıklık yer almaktadır.
Uzmanın açıklamasına göre, migren atağının tek bir nedenden kaynaklanması pek olası değildir; genellikle birden fazla küçük faktör bir araya gelerek kişinin migren eşiğini aşmasına sebep olur. Hormon değişiklikleri, kan şekeri dengesizlikleri ve uyku düzenindeki bozukluklar bu faktörler arasında sayılmaktadır. Stres, önemli bir tetikleyici olarak öne çıkarken, stresli dönemlerin ardından gelen huzurlu zamanlar da migren ataklarını tetikleyebilir. Ayrıca, sıcaklık, atmosfer basıncı ve nem gibi hava koşulları da migreni etkileyebilen unsurlar arasında yer alıyor. Düşük demir seviyeleri, çölyak hastalığı veya tiroit bezinin az çalışması gibi tıbbi durumlar da migreni tetikleyebilir.
ÇOCUKLUKTA EŞİTLİK, ERGENLİKTE DEĞİŞİM
Çocukların yaklaşık yüzde 10’unda migren görülmektedir ve bu durum, kız ve erkek çocukları arasında eşit dağılım göstermektedir. Ancak, ergenlik döneminde bu denge değişir; kız çocukları regl olmaya başladıklarında migren ataklarına daha fazla maruz kalırlar. Dr. Munro, bu durumun kadınların erkeklere göre daha fazla migren atağı geçirmesinin sebeplerinden biri olduğunu ifade etmektedir ve bu durumun menopoz dönemine kadar sürdüğünü belirtmektedir.
Uzman, hormonlardaki dalgalanmaların migrenin önemli bir tetikleyicisi olduğunu vurgular. Adet döneminden hemen önce östrojen seviyesindeki ani düşüş, atakların özellikle bu dönemde artış göstermesine neden olmaktadır. Menopoz öncesindeki perimenopoz dönemi de hormon seviyelerindeki değişikliklerle migrenin şiddetini artırabilir. Ancak menopoz sonrası hormon seviyeleri dengeye geldiğinde, migren atakları daha az şiddetli ve daha seyrek hale gelebilir.
Dr. Munro, durumun yalnızca hormonlarla sınırlı olmadığını da vurgulamaktadır. Ergenlik çağındaki çocukların sorumlulukları ile yaşlı ebeveynlere karşı olan yükümlülükler arasında denge kurmaya çalışmak ve menopoz belirtilerinin uyku düzenini bozması, migreni daha da zorlaştıran faktörlerdendir.
ATAK DÖRT AŞAMADA GELİŞİYOR
Migren atağı, dört aşamada gelişir. İlk aşama, beyinde değişimlerin başladığı prodromal aşamadır; bu aşamada esneme, aşırı yorgunluk veya boyun ağrısı gibi uyarı belirtileri görülebilir. Ardından gelen aura aşaması ise genellikle görsel bozukluklar içerir ve bir saate kadar sürebilir; bu aşama, hastaların yaklaşık üçte birini etkiler. Baş ağrısı, dört ila 72 saat arasında sürebilir ve bazı bireylerde mide bulantısı ve kusma da yaşanabilir. Son aşama, baş ağrısı geçtikten sonra bir veya iki gün sürebilen postdromal evredir.
UZMANDAN “DEDEKTİF GİBİ DAVRANIN” TAVSİYESİ
Migren hastalarına genellikle kafein veya çikolata gibi tetikleyicilerden kaçınmaları önerilmektedir. Ancak Dr. Munro, bunun yerine günlük rutinleri düzenli tutmayı tavsiye etmektedir. Uzmana göre, atağın belirginleşmeden önceki iki veya üç günde nelerin değiştiğini düşünmek faydalı olabilir. Düzenli beslenmek, kan şekerinin düşmesine izin vermemek ve mümkün olduğunca aynı saatte uyumak ve uyanmak oldukça önemlidir. Ayrıca, egzersiz migreni tetikleyebileceği için hastaların yeterince beslenip beslenmediğini ve sıvı alımını gözden geçirmesi gerekmektedir.
Dr. Munro, atağın etkili ilaçlarla erken tedavi edilmesinin önemine dikkat çekmektedir. Uzman, insanların atağın şiddetini anlamak için genellikle çok uzun süre beklediğini ve bu süre zarfında durumun kötüleştiğini belirtmektedir. Mide bulantısını önleyici bir tablet ve ağrı kesici almayı öneren Munro, parasetamolün daha az etkili olduğunu ve baş ağrılarını kötüleştirebileceği için kodein kullanımından kaçınılması gerektiğini ifade etmektedir. Migrene özel ilaçlar olan triptanlar, doktorlar tarafından temin edilebilmektedir.
Magnezyum ve B2 vitamini gibi takviyelerin migren ataklarını azaltmaya yardımcı olabileceğine dair bazı bulgular mevcuttur. Adet döneminde migren ağrısı çeken kadınların doğum kontrol haplarının hormonal dalgalanmaları düzenleyebileceği, hormon replasman tedavisinin ise menopoz öncesi dönemde faydalı olabileceği belirtilmektedir. Bilim insanları, CGRP adı verilen bir peptidin bazı bireyler için hayati önem taşıdığını keşfetmiş olup, bu peptidin etkisini bloke eden tedaviler de bulunmaktadır. Diğer tedavi yöntemleri arasında botoks, akupunktur, yoga, Tai Chi ve ağrıyı yeniden işleme terapileri gibi bütünsel yaklaşımlar da yer almaktadır.
Dr. Munro, hastalara umutlu olmaları gerektiğini hatırlatıyor: “Çok umut var, bu yüzden pes etmeyin ve her şeyi denediğinizi düşünmeyin, çünkü denemediğiniz pek çok şey var.”




